در این جلسه، نخست آقای زادهوش معاون فرهنگی تبلیغی دفتر به بیان برنامه‌های مورد نظر پرداخت. وی برنامه‌های در نظر گرفته‌شده معاونت فرهنگی تبلیغی را اینگونه برشمرد:

۱ . کمک به تولید برنامه‌های تلویزیونی قرآنی توسط طلاب هنرمند؛ ۴۵۰ دقیقه با مشارکت صدا و سیمای ملی.

۲ . کمک به تولید انیمیشن‌های قرآنی توسط طلاب؛ ۹۰ دقیقه به وسیله‌ی ۴ نفر  .

۳ . تولید مکتوبات تبلیغی قرآنی کودک و نوجوان توسط طلاب هنرمند؛ تهیه‌ی ۱۰ عنوان در قالب قصه‌ها و پیام‌های قرآنی.

۴ . برگزاری جشنواره هنری قرآنی حوزه‌های علمیه؛ برگزاری اردوی آموزشی در دهکده‌ی محققان با حضور آقای قرآئتی.

۵ . اعزام مبلغان قرآنی به محیط‌های تخصصی و نخبگانی؛ تکمیل فهرست مبلغان قرآنی متخصص تا اول سوم خرداد؛ اعزام به ۷۰ شهر (مرکز استان و شهرهای بزرگ)، هماهنگی با صدا و سیما برای ضبط برنامه و هماهنگی برای استفاده حداکثر نخبگان هر استان.

۶ . کمک به فعالیت قرآنی بشیران جوان؛ برگزاری دوره‌ی آموزشی برای بشیران جوان، اعزام ۷۰ روزه‌ی ۱۰۰ نفر به طور مستقیم و اعزام ۴۰۰ نفر به دفاتر دفتر تبلیغات اسلامی شهرستان‌ها.

۷ . کمک به فعالیت قرآنی مبلغان در ایام تبلیغی (تبلیغ عمومی)؛ اعزام ۷۰ نفر مبلغ ویژه‌ی قرآنی به همراه ۲ بشیر جوان (در مجموع ۲۱۰ نفر).

۸ . حمایت از تبلیغ مجازی قرآن به ۵ زبان خارجی (حمایت از وبلاگ‌نویسان، تولید محتوا و راه‌اندازی تالا گفتگو و …)؛ شناسایی طلابی که در مرکز آموزش دفتر آموزش‌های تخصصی زبان خارجی را دیده‌اند و حمایت از آنان برای فعالیت در فضای مجازی، تولید ویدئو برای برنامه‌های مجازی.

پس از آن، حجت‌الاسلام و المسلمین یوسفی رئیس مرکز فرهنگ و معارف قرآن به بیان چگونگی اجرای برنامه‌های سه‌گانه‌ی این مرکز پرداخت. وی برای هر یک از عناوین برنامه پیشنهادهایی به شرح ذیل بیان کرد:

۱ . کمک به توسعه‌ی فعالیت مرکز فرهنگ و معارف قرآن؛

پیشنهاد: تخصیص بودجه‌ی مربوط، به تهیه زیرساخت‌های مورد نیاز مرکز.

۲ . کمک به فعال‌سازی شهرک پژوهشی آموزشی علوم و معارف قرآن و اهل بیت علیهم السلام؛

پیشنهاد: تخصیص بودجه‌ی مربوط، به تهیه زیرساخت‌های ضروری برای مرکز، با هماهنگی شورای توسعه.

۳ . انجام مطالعات تدوین تفسیر، ترجمه، دانشنامه، دائرةالمعارف و معاجم قرآنی؛

برای عنوان سوم مقرر شد:

۳ . ۱ . از آنجا که بودجه‌ی تخصیص‌یافته بسیار کمتر از میزان پیش‌بینی‌شده بوده و کاهش چشمگیری داشته است، در سال ۹۱ تمامی اعتبار مربوط به این عنوان به مرکز فرهنگ و معارف قرآن و برنامه‌های مصرح در عنوان اختصاص یابد. این بدان معنی است که این بودجه به برنامه‌های ارائه شده از شهرستان‌ها اختصاص نخواهد داشت. برنامه‌های یادشده با بودجه قرآنی که در سال ۹۱ تصویب خواهد شد، حمایت خواهند گردید.

۳ . ۲ . به طور کلی قراردادها برای باره‌ی میزانی از در نظر گرفته شود که تا موعد مقرر (آخر شهریور) قابل اجرا باشد.

۳ . ۳ .  مطالعات مربوط به دانشنامه، دائرةالمعارف و معاجم صرفاً در قالب مقالات و گردآوری اطلاعات ذیل مدخل‌ها اجرا می‌شود. بنابراین، لازم نیست نسبت به تهیه‌ی مجلدات آن اقدام شود که عادتاً ناممکن است.

جلسه‌ی یادشده به ریاست حجت‌الاسلام و المسلمین دکتر احمد واعظی (رئیس دفتر تبلیغات اسلامی) و دبیری حجت‌الاسلام سعید بهمنی (مدیر گروه علوم قرآنی و عضو شورای توسعه فرهنگ قرآنی) و با حضور حجج اسلام: شمس الله مریجی (معاون آموزشی و رئیس دانشگاه باقرالعلوم)، احمد زادهوش (معاون فرهنگی تبلیغی)، محمدصادق یوسفی مقدم (رئیس مرکز فرهنگ و معارف قرآن و نماینده دفتر در مجمع مشورتی شورای توسعه‌ی فرهنگ قرآنی)، حسین توسلی شرکت (معاون پژوهشی و رئیس پژوهشگاه) برگزار گردید.

ما مسلمانان در مواجهه با پدیده‌های نوپیدا مثبت‌گرا هستیم. این بدان معنی نیست که به جنبه‌های سلبی و نامطلوب آن توجه نداریم، بلکه کارکردهای مطلوب آن را در کنار کارکردهای منفی بررسی کرده و بر بهره‌مندی از کارکردهای مطلوب تأکید می‌کنیم. فضای مجازی با همه‌ی جنبه‌های سلبی فضایی بی‌سابقه برای ساماندهی خط انتقال معرفت الهی در جهان ایجاد کرده است. از این رو، در مجموع یک فضای مثبت ارزیابی می‌شود.
با این توجه، آنها که دل در گروِ معارف اسلام عزیز دارند، می‌توانند این فضا را به خدمت ارسال پیام‌های سعادت‌بخش توحیدی درآورند و نیاز معرفتی جهان معاصر را به گونه‌ای آسان تأمین کنند. ممکن است برخی با توجه به حجم پیام‌های نامطلوب در این فضا از آن رویگردان شده و ظرفیت بی‌نظیر آن را نادیده انگارند. این دسته باید بدانند که هیچگاه در طول تاریخ چنین امکان پرظرفیتی برای ابلاغ رسالات الهی فراهم نشده است.
البته بهره‌مندی از این فرصت بی‌نظیر که امروز پیش روی اهل ایمان قرار گرفته است، نیازمند مدیریت راهبردی است. برنامه‌ریزی راهبردی در پرتو مدیریت راهبردی زمینه‌ی بهره‌مندی بهینه از این فضا را فراهم خواهد کرد و مانع هرزرفت منابع در این زمینه خواهد شد. باید اذعان کرد هر چند تا کنون مدیریت یکپارچه و راهبردی برای این امر در سطح ملّی شکل نگرفته؛ ولی حضور پرنشاط و فعال مؤمنان و انقلابیان در این فضا تا آنجا بوده است که حتی دشمن نیز به شکست خود در رویایی با ملّت ایران در این فضا اعتراف کرده است. همه می‌دانیم به رغم کوشش دشمن در ارسال پرحجم پیام‌های نامطلوب برای گروه هدف در ایران اسلامی، نه تنها مغلوب نشدیم، بلکه اکنون از نوعی برتری نسبی در این زمینه برخوردار شده‌ایم. فتنه‌ی اخیر بهترین نمونه برای فائق آمدن بر حیله‌های دشمن در این زمینه است. به ویژه اکنون که شکل‌گیری شورای عالی فضای مجازی با تدبیر مقام معظم رهبری نویدبخش ساماندهی بیشتر در این زمینه است.

جهاد علم و فضیلت در فضای مجازی

فضای مجازی مرزهای جغرافیایی کشورها را درنوردیده و مرزهای قومی و فرهنگی ملت‌ها را نیز پشت سر گذاشته است. تا کنون هیچ چیز نتوانسته پیشروی و گسترش قلمرو نفوذ آن را متوقف کند. از این جهت، فضای مجازی دارای برتری غیرقابل انکاری در مقایسه با دیگر ابزار رسانه‌ای جهان است. طبیعی است از طرفی، مؤمنان کوشش می‌کنند پیام حیات‌بخش اسلام ناب محمدی را به جهان سرگشته‌ی امروز برسانند و کام تشنه‌ی مردم سراسر جهان را از معارف اسلامی سیراب کنند. از آن سو، جهان غرب با فلسفه‌ی بریده از آسمانِ خود، همه‌ی تلاش خود را به کار گرفته است تا محصول این فرهنگ را ـ که به منزله‌ی فاضلاب فرهنگ و تمدن انسانی است ـ  به سوی ملل دیگر و به ویژه مسلمانان روانه کند. در این وضعیت، وظیفه‌ی همه‌ی مؤمنان است که با علم و فضیلت به جهاد با جریان آکنده از لجن و عفن برخیزند و آن را عقب برانند. چنانکه تا کنون چنین کرده‌اند.
برخی دوستان مجاهد را می‌شناسم که با حضور در این فضا و ارتباط با برخی عناصر اعتقاد از دست داده در خارج کشور آنها را از کام شیطان بیرون کشیده و به دامن اسلام و معارف ناب آن آورده‌اند. من خود شاهد تحول و شکوفایی شاهد تحول افرادی بوده‌ام که بدون هیچ گونه ارتباط حضوری و حتی صوتی از نظر اعتقادی دگرگون شده‌اند؛ درحالی که پیش از آن به حدی از قساوت رسیده بودند که ارزش‌ها و مقدسات را هتک می‌کردند. آنها اکنون با توبه به دامن اسلام بازگشته‌اند.
از این رو، تأکید می‌کنم که تا کنون، به همت بسیاری از مومنان مجاهد در این عرصه، توانسته‌ایم بازار فراورده‌های غرب لیبرال و فاسد را کساد و هجمه‌ی آنان را در همه‌ی زمینه‌ها عقب برانیم. سدّ مسدد مومنان مجاهد افزون بر اینکه، فعالیت‌های دشمنان اسلام و انقلاب را از اثرگذاری انداخته‌است، بر گروه‌های هدف در آن سو نیز اثرگذار بوده است. بنده پیش از این، در یادداشتی در باره‌ی به زمین نشاندن پهباد آمریکایی چنین نوشته‌ام:
«نشاندن پرنده‌ی بسیار پیشرفته‌ی دشمن متجاوز بر زمین، بی آنکه آسیبی جدّی ببیند کاری فنّی و خوب و قابل تحسین است؛ ولی این همه‌ی کار تحسین‌برانگیز ما نیست. همه‌ی هدف ما اسلام است و همه‌ی آنچه را به دست می‌آوریم برای اسلام می‌خواهیم. از این روست که اگر به کمین انسان‌های گمگشته در هیاهوی مغرب‌زمین نشستیم و با حلم و حوصله و فرهیختگی او را از پایگاه شیطان جدا کردیم و به سلامت به وادی ایمن نشاندیم، در این صورت است که به کار و شأن اصلی ایران اسلامی موفق شده‌ایم. تسخیر مشتی آلیاژ و مدار در مقابل تسخیر دل‌های از حق بریده چه ارزشی دارد.
فرزندان روح خدا، هیچ به این شکار مغرور نیستند. آنان اهداف خود را گم نمی‌کنند. آنها می‌دانند که پیروی روح خدا در گروِ دمیدن روح خدا در هستی است. آنها به مأموریتی می‌اندیشند که در آن بندگان غفلت‌زده و روبرتافته از توحید و عبودیتِ یکتای هستی را به او دعوت کنند. هر گاه توانستند رابطه‌ی دل رمیده‌ی انسان سرگشته‌ی معاصر را از کنترل نفس و شیطان و خلق و دنیا خارج کرده و او را با تسلیم در برابر حق به آزادی برسانند، آنگاه جشن پیروزی خواهند گرفت که «وَمَنْ أَحْسَنُ قَوْلًا مِمَّنْ دَعَا إِلَی اللَّهِ وَعَمِلَ صَالِحًا وَقَالَ إِنَّنِی مِنَ الْمُسْلِمِینَ؛ و کیست نیکو گفتارتر از آن کس که به سوی خدا دعوت کرد و کاری شایسته انجام داد و گفت : من از کسانی‌ام که در برابر خدا تسلیم اند. ﴿فصلت: ٣٣﴾». شاهکار فرزندان روح خدا دعوت به سوی خدا است. هر یک نفر را که از چنبره‌ی شیطان خارج کنند از همه‌ی پهبادهایی که از آغاز تا قیامت ساخته می‌شود برتری خواهد داشت. البته این نوع شکار کردن و رام کردن و به راه کشاندن هیاهوی شکار آن مرغ آهنین را ندارد.
تا کنون هزاران هزار بنده از سراسر جهان از  بند مکاتب محرّف و دست‌ساز رهایی یافته و آزاد شده‌اند. همانگونه که گفتم رهاسازی هر یک از آنها ارزشی به مراتب افزون از رام کردن همه‌ی پهبادهایی دارد که از آغاز تا انجام هستی ساخته شده و ساخته خواهند شد.جبهه استکبار و متخاصم موقع حادثه خواهد فهمید که فرزندان روح خدا تا کجا پیش رفته و بر چه کسانی اثر گذاشته‌اند. آنها خواهند دید که ایران اسلامی به اندازه‌ای در رگ و ریشه‌ی آنان نفوذ کرده که نیازی به پهباد و آواکس او ندارد. راهبرد فرزندان روح الله بر مدارِ مدارهای الکتریکی این مرغان بی‌جان نمی‌گردد؛ بلکه عمق راهبردی ایران اسلامی انسان‌هایی هستند که اگرچه در دامن فرعون غرب بزرگ شده و از باغ سبز او دانه چیده‌اند؛ ولی اکنون با رمزگشایی و دلربایی بندگان صالح خدا، دل در گروِ بندگی حضرت حق دارند. این لشکر پنهان از هر تکنولوژی دیگری مؤثرتر و نافذتر است.
امروز راهبرد ما این است: هر جا انسانی هست، مأموریت ما همانجاست. ما به دانش و تکنولوژی اهمیت می‌دهیم و از آن غافل نیستیم؛ ولی به تحول انسان و هدایت او بیش از هر چیز دیگری اهمیت می‌دهیم. برای ما پیوند زدن انسان به مبدأ آفرینش از هر اقدام دیگری گرانبهاتر است. دشمن مستِ فناوری و تکنولوژی اگر بتواند از توان تکنولوژیک و راهبردی ما در این زمینه برآوردی داشته باشد که ندارد؛ هرگز از عمق استراتژیک مردمی ما در جهان برآوردی ندارد. موقع حادثه او را، هم با تکنولوژی خیره‌کننده‌ی دانشمندان و هم با عمق نفوذ اسلام در سرزمین‌شان زمین‌گیر خواهیم کرد.
شاهکار ما تحول انسان و دعوت او به سوی مبدأ یکتای آفرینش و اسلام است و بس.
اگر ما جهاد در میادین نبرد با سلاح آتشین را جهاد اصغر بدانیم، جهاد در فضای مجازی از مصادیق جهاد اکبر است. هر چند این فضا باعث سقوط و تلف شدن برخی هم شده باشد. در میدان نبرد که با زدوخورد شکل می‌گیرد وجود تلفات در هر دو طرف اجتناب‌ناپذیر است. آنچه در این میان تعیین‌کننده به شمار می‌آید آن است که شما چه چیزی از دست می‌دهید و چه چیزی به دست می‌آورید. به طور مسلم، آنچه به دست می‌آوریم بسیار فراتر از آن چیزی است که از دست می‌دهیم.

الزامات جهاد در محیط مجازی

جهاد در این فضا نیز جهادی خاصّ و کم‌سابقه است. علم و فضیلت اثربخش‌ترین لوازم حضور در این جهاد است. از آنجا که محیط مجازی معمولاً محیطی خصوصی را فراهم می‌کند که کمتر کسی می‌تواند به آن سرک بکشد، فضایی خلوت را شکل می‌دهد که طبق تعالیم قرآن کریم، مؤمنان نیازمند فضیلتِ «خشیت از رب» خواهند بود تا به سلامت از دام نفس و شیطان عبور کنند و با حفظ سلامت قلب و نفس خود به در این فضا سلامت‌آفرینی کنند و مشمول آفرین خدای تعالی و فرشتگان و صالحان شوند.
اصحاب علم و فضیلت که از خشیت رب برخوردارند در این عرصه به خوبی نقش‌آفرینی خواهند کرد. افرادی که در خلوت خود از خشیت رب بهره‌ای ندارند در معرض بازی خوردن از نفس و شیطان خواهند بود. تأکید می‌کنم که جهاد در این فضا، قواعد و قوانین خود را دارد. مقاومت و هجوم در فضای مجازی استحکامات درونی و دانش و مهارت‌های تهاجمی خاصی را می طلبد. لازم است مجاهدانی که در این عرصه نقش‌آفرینی می‌کنند از این استحکامات و دانش و مهارت‌های مورد نیاز در درون خود برخوردار شده باشند. حرکت در چارچوب شریعت پاک اسلام و سیره و سنّت معصومان (ع) شیوه‌ای بسیار کارآمد و اثربخش در این محیط است. گویی هر مجاهد در محیط مجازی، پاره‌ای از وجود آن ذوات مقدّس است که می‌رود تا پیام حکیمانه و حیات‌بخش آنان را به شیواترین و لطیف‌ترین شکل ممکن به مخاطبان منتقل کند. او باید همه‌ی گره‌هایی را که شیطان در وجود انسان‌ها زده با حلم و حوصله بگشاید و پس از گشودن بندها او را با پیام‌های آسمانی پیوند دهد.
لازم است، همه‌ی فضایل اخلاقی مجاهدان به‌گونه‌ای عمیق‌تر و لطیف‌تر در فضای مجازی شکل گیرد. در این فضا معمولاً به غیر از خدای تعالی و فرشتگان و معصومان (ص) کسی شاهد اعمال مجاهدان نیست. دیدار، شنیدار و مکالمات و ارسال و دریافت پیام در محیطی خلوت و بدون حضور دیگری انجام می‌شود.  برنامه‌ریزی مفسدان و وجود زمینه‌های فاسد در این محیط خلوت اقتضائاتی را ایجاد می‌کند که شیوه‌ای خاصّ از جهاد را می‌طلبد که تا کنون کمتر معمول بوده است.
مجاهدان بر دیدار، شنیدار و گفتار خود تسلّط دارند. آنان می‌دانند که با ارسال هر پیام به شکل‌های گوناگون، اثر وجودی خود را در این فضا ثبت می‌کنند. به دیگر سخن، پیامی که مؤمن مجاهد در این فضا سامان می‌دهد، گویی بخشی از وجود اوست که بر کتیبه‌ی مجازی ثبت می‌شود. لازم است همه‌ی ارزش‌ها و فضیلت‌ها وجودی او در این پیام‌ها تبلور یابد. به گونه‌ای که اگر فعّالیت او در این فضا برای همه‌ی اهل آسمان و زمین آشکار شود هیچ دغدغه‌ای از آشکار شدن کجی و نادرستی در کتیبه‌اش نداشته باشد. او همواره بر این باور است که در محضر خدای تعالی نقش‌آفرینی می‌کند. از این رو، همه‌ی توانایی خود را برای حرکت در چارچوبی صرف می‌کند که سبب خوشنودی او شود. مجاهد سایبری وقتی در محیط مجازی ایفای نقش می‌کند دو خط ارتباطی با او برقرار است؛ یکی خط ارتباطی او با دشمنی که همه‌ی ابزار و شیوه‌های شیطانی را به کار می‌گیرد تا او را بشکند و خط ارتباطی فرشتگان و معصومان که هر حرکت و عمل او را ثبت می‌کنند و به ملکوت او می‌سپارند. حقیقتاً در این فضا، زمینه شکل‌گیری سیر و سلوک خاصّی وجود دارد که لازم است مربیّان جامعه به آن بیندیشند و آن را به مجاهدان بیاموزند.
وقتی شما با انسانی بی‌خبر یا گسیخته از تعالیم توحیدی در ارتباط هستید که در آن سوی پنجره‌ی مجازی قرار دارد و هدف شما آن است که وضعیت او را با همه‌ی جزئیات اثرگذار بر او بشناسی تا بتوانی برای موانع وجودی او چاره‌سازی کنی و او را با مبدأ هستی پیوند دهی، به مؤلفه‌های علمی و اخلاقی فراوانی نیازمندی که بتوانی با تفقّه (فهم) کامل به حلّ مسئله بپردازی. اگر حلم لازم برای تحمّل او را نداشته باشی نمی‌توانی به میزان لازم او و امثال او را تحمّل کنی. حسّاسیت تو در مقابل پیام‌های نامطلوب او، تو را دلتنگ و بی‌حوصله می‌سازد و از درک و تحلیل درست وضعیت او بازمی‌دارد. در این صورت، چگونه می‌توانی مانند طبیبی درمانگر باشی که به درد او پایان دهد. آیا تا کنون پزشکی را دیده‌اید که به هنگام ایفای نقش پزشکی به جای شست و شوی عفونت و استریل و پانسمان محل جراحت زبان به انزجار از عفونت بگشاید و از بیمار فاصله بگیرد و درمانگری را رها کند؟ هرگز پزشک چنین واکنشی نخواهد داشت؛ دست‌کم کسی از او نمی‌پذیرد که در مقابل وخامت بیماری و حجم عفونت به ابراز احساسات پرداخته و به جای معاینه و درمان اعلام انزجار کند. رسم درمانگری غیر این است و مجاهد فضای مجازی پیش از هر چیز یک درمانگر است. از این روست که ابلاغ پیام حیات‌بخش توحید و پیوند انسان‌های به مبدأ متعالی هستی طاقت و امیدی و صبری  فراتر از حدّ معمول می‌طلبد. پس از خشیت از خدای تعالی در غیب و شهود، برخورداری از علم و حلم و امید و صبر فراوان لازمه‌ی حضور در این عرصه‌ی جهادی است.
مجاهدی که برخوردار از خشیت رب در غیبت و شهود بوده و از فضیلت علم و حلم و امید و صبر برخوردار است، به گونه‌ای خلاق و متفاوت عمل می‌کند. در یک مورد خاص شاهد بودم که یکی از فعالان فضای مجازی با فردی ملحد و متخاصم با انقلاب اسلامی و ارزش‌های آن مواجه بود که به شدت به او توهین‌می‌کرد. او در مقابلِ حجم متراکم توهین‌های ناپسند وی هیچ عکس‌العمل اهانت‌آمیزی ابراز نمی‌کرد. این حلم و بردباری تا آنجا بود که طرف مقابلش ملتمسانه از او درخواست می‌کرد که:  «لااقل تو هم فحشی بده». او در پاسخ می‌گفت: فحش و ناسزا در قاموس من نیست؛ هرگاه لازم دیدی که دیگر فخش ندهی و به جای آن به بحث و گفت و گو بپردازی، با تو به گفت و گو خواهم پرداخت. در یکی از گفت و گوها ملحد ضدانقلاب به او می‌گفت: «من می‌دانم که از نظر تو، استحقاق اعدام دارم؛ ولی همینکه یک‌ده‌هزارم هم احتمال دهی که می‌توانی بر من اثر بگذاری و مرا تغییر دهی، تحمّلم می‌کنی. او درست فکر می‌کرد، مجاهد فضای مجازی به خود حق نمی‌دهد از ادبیات شیطانی دشمن برای انتقال پیام حیاب‌بخش خود استفاده کند. او اگر مجادله هم می‌کند با حفظ کرامت انسانی و با الهام از آیات الهی به احسن وجه جان‌ها و فطرت‌ها را مخاطب می‌سازد و با جنبه‌ی الهی و انسانی انسان‌ها هر چند هم ضعیف شده باشد ارتباط برقرار می‌کند. «و قل لهم فی أنفسهم قولاً بلیغاً»  او ممکن است ارتباط را قطع کند و از آنها که چشم دل و گوش جان را بسته‌اند فاصله بگیرد؛ ولی هیچگاه از چارچوب کرامت الهی و انسانی خارج نمی‌شود.
بنابراین، مجاهد سایبری ملتزم به رعایت علم و فضیلت در این فضا است. آنان با این امید که روشن کردن یک شمع می‌تواند به روشن شدن هزاران شمع بینجامد و هدایت یک فرد می‌تواند  بر مجموعه‌ی مرتبط با وی اثرگذار باشد به ارتباط و ابلاغ پیام الهی همّت می‌گمارند.
با ظهور انقلاب اسلامی و شکل‌گیری حجم متراکم و قابل توجهی از جریان تبلیغ تعالیم اسلامی و انقلابی در پرتو آن، غربِ امروز حرفی برای انسان معاصر ندارد. غرب فلسفه خودش را از دست داده است. غرب حتّی به آرمان‌های خود که آزادی و حقوق بشر است پایبند نیست. دروغ‌ها و تناقضات بی‌شمار غربیان جای تردید برای کسی نگذاشته است که این که غربِ بریده از تعالیم توحیدی، هرچه می گفت به دروغ بوده است. غرب فلسفه و مکتبی برای ارائه ندارد. در یک کلمه غرب را می‌توان به انبانی سوراخ‌شده از دروغ تشبیه کرد که از فرط فرسودگی نمی‌تواند دروغ‌ها را در خود پنهان کند. غرب امروز بدون فلسفه است و بهتر است بگوییم فلسفه‌ای جز دروغ ندارد. این اسلام عزیز است که امروز و هر زمان دیگر دارای تعالیم حیات‌بخش و سعادت‌آفرین برای همه‌ی انسان‌هاست.
امروز فعّالیت پربرکت مجاهدان سایبری به حدّی رسیده است که می‌توان «مکتب حضور در فضای مجازی» را تدوین و به عنوان دستورالعملی شایسته در اختیار مؤمنان قرار داد. مکتبی که ریشه در تعالیم وحیانی داشته و خاستگاه آن سیره و سنّت حسنه‌ی پیامبر اکرم (ص) و معصومان (ع) است.

تشکیل جبهه‌ی بزرگ بسیج یک‌میلیاردی سایبری در جهان

چندی پیش در یکی از جلسات کارگروه تخصصی مهندسی فرهنگی کشور که در کمیسیون حوزوی شورای عالی انقلاب فرهنگی در قم به تدوین سند مهندسی فرهنگی می‌پردازد، تشکیل بسیج یک‌میلیاردی سایبری را  پیشنهاد دادم که با استقبال همه‌ی اعضا روبه‌رود شد و در کارگروه به تصویب رسید. اگر این مصوبه در سطوح دیگر یعنی در شورای تخصصی مهندسی فرهنگی در تهران و در صحن شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب برسد؛ انشاءالله در افق ۱۴۰۴ شاهد شکل‌گیری بسیج سایبری در سراسر جهان خواهیم بود.
سفر به دیگر کشورهای مسلمان و اثرگذاری از طریق اعزام منابع انسانی بسیار محدود است. در حالی که با توجه به فرصتی که از طریق فضای مجازی فراهم شده، برای عقب راندن پیام‌های نامطلوب غرب و پیشبرد پیام اسلام و توحید، نسبت به سازماندهی یک میلیارد مسلمان در محیط سایبری اقدام می‌کنیم. امید است با توجه به تجارب ارزشمندی که مجاهدان در این زمینه به دست آورده‌اند، در آینده‌ای نزدیک جبهه‌ی بزرگ بسیج سایبری مسلمانان تشکیل دهند.

وظیفه روحانیان در فضای مجازی

در یک نگاه حضور در فضای مجازی و سایبری را می‌توان به دو دسته تقسیم کرد:
۱٫ امنیتی
حضور منابع امنیتی در فضای مجازی با هدف شناسایی مبادی ارسال پیام‌های نامطلوب سیاسی، بستن راه ورود به پایگاه‌های داخلی و  نفوذ به پایگاه های دشمن است.
۲٫ فرهنگی
حضور عناصر فرهنگی در فضای مجازی بیش از هر چیز، با هدف شناسایی مبادی ارائه‌دهنده‌ی خدمات علمی و فرهنگی است. چنانکه برخی از اصحاب فرهنگ مبادی ارسال پیام‌های نامطلوب فرهنگی را رصد می‌کنند تا با ارائه‌ی اطلاعات لازم پیشروی و اثربخشی آن را به حداقل برسانند.
به طور طبیعی وظیفه‌ی اولی یک روحانی بهره‌مندی از خدمات علمی و فرهنگی در این فضا است. روحانی با شناخت و تسلّط بر فنآوری مورد نیاز در این زمینه از خدمات علمی و فرهنگی در این فضا بهره می‌برد و احیاناً به ارائه خدمات در این زمینه می‌پردازد. روحانیان بسیاری را می‌شناسم که فعالیت‌های شکوفایی در فضای مجازی دارند و با ایجاد ظرفیت قابل توجهی از ارتباط با مخاطبان به ارائه‌ی خدمات علمی و فرهنگی به ویژه در قالب خدمات مشاوره می‌پردازند. این فرصتی است که منحصراً در دو دهه‌ی اخیر برای روحانیان فراهم شده و آنان در سطح گسترده‌ای به این ظرفیت رو آورده‌اند.
همچنین به حکم نقش و رسالت روحانیت در دفاع از دین و تبلیغ آن، فضای مجازی فرصت مناسبی برای مجاهدت در این زمینه فراهم کرده است. قرآن کریم در ۱۱ مورد نقش پیامبر (ص) را در تبلیغ منحصر کرده است. برای مثال، بر گزاره‌ی «وما علیک الا البلاغ» در قرآن کریم تأکید شده است. ما می دانیم که نقش پیامبر اکرم (ص) منحصر در تبلیغ نبوده است. تأکیدات یادشده بدین معنی است که تبلیغ امر مهم و دارای اولویت است. اولویتی که می‌تواند اهم از همه‌ی اولویت‌ها باشد. روحانیت به سهم خود وارث انبیای عظام و به ویژه وارث پیامبر مکرّم اسلام (ص) است. بنابراین، وظیفه و رسالت ذاتی هر روحانی دفاع از اسلام عزیز و تبلیغ آن است. تبلیغ در فضای مجازی به شکل‌های گوناگون جریان دارد. امروز ارائه مطلب در سایت‌ها و وبلاگ‌ها یکی از معمول‌ترین شیوه‌های تبلیغ است. همچنین رصد پایگاه‌های مهاجم در عرصه‌ی فکر و فرهنگ و پاسخدهی و بی‌اثر ساختن آنان و نیز اثرگذاری بر آنان نیز از دیگر وظایف همه‌ی متدینان و به ویژه روحانیان است که پیش از این به نمونه‌ای از آن اشاره کردم.

اقدام راهبردی در فضای مجازی

مراد از اقدام راهبردی، حیاتی بودن آن در رسیدن به رسالت‌ها و اهداف است صرفا مهم بودن کافی نیست، شرط لازم برای راهبردی بودن آن است که اقدام در این زمینه داری نقش اساسی و بی‌بدیل در تأمین هدف بوده و شرط کافی آن است که راه رسیدن دشمن به هدف‌هایش را مختل ساخته و او نظم و سامانه‌ای را که برای تهاجم و نفوذ تدارک دیده در هم بشکند.
به هر حال، بستر اصلی اقدام راهبردی سامان‌دهی ارتباط با گروه‌های هدف از سوی مجاهدان و اختلال در خط ارتباطی دشمن با گروه هدف اوست. امروز دانش آموختگان حوزه علمیه قم و مکتب اهل بیت (ع) با استفاده از این فضا امکان ارتباط با گستره‌ی وسیعی از انسان‌ها را در اختیار دارند. این یک فرصت بی‌نظیر است.
این فضای ارتباطی زمینه‌ای راهبردی برای رساندن پیام اسلام است. اگر با این پیش‌فرض همراه هستیم که اسلام عزیز در درون خود دارای همه‌ی عناصر ظفرمندی بر دیگر مکاتب است، ناگزیر باید این فضای بی‌نظیر ارتباطی را مدیریت کنیم

در این نشست که در پنج نوبت به فعالیت کمیسیون‌های چهارگانه پرداخته شد, نقاط قوت و ضعف و آسیب‌هاو راه حل‌های آن مورد بحث و بررسی قرار گرفت.

اعضا ضمن تقدیر از زحمات آقای نیک منش در تهیه طرح، نبود تحدید مفهومی در آن را عمده‌ترین ملاحظه در باره آن برشمردند. آقای نیک‌منش ضمن تأیید این اشکال و اذعان به لزوم تعریف مفاهیم اظهار داشت افزون بر تحدید مفهومی و تهیه‌ی ترمینولوژی مفاهیم، تأسیس برخی مفاهیم ضروری است.

حاضران در جلسه: حجج اسلام: دکتر عبدالعلی رضایی (رئیس کمیته)، قریبی (دبیر)، حصاری، سعید بهمنی، ابراهیم نیک‌منش، ابراهیمی، و سیدمحمدحسین کاظمیان.

در این جلسه با تأکید ریاست دفتر بر اجرای درست و به موقع برنامه‌ها مقرر گردید:

۱ . جدول برنامه‌ها به گونه‌ای آماده شود که بتوان پانزدهم شهریور ماه نتیجه‌ی نهایی آن را گزارش کرد.

۲ . جدول اجرای برنامه‌ی حوزه معاونت فرهنگی تبلیغی دفتر روز شنبه ۹ / ۲ / ۱۳۹۱ نهایی می‌شود.

۳ . معاونت پشتیبانی مسئولیت پایش اجرای برنامه را بر عهده دارد. این معاونت در پایان هر ماه روند جاری و نتایج به دست آمده را با برآورد کاستی‌ها و مزایای اجرای برنامه، به ریاست دفتر گزارش می‌کند.

۴ . برنامه‌های پژوهشی زیر نظر مرکز فرهنگ و معارف قرآن کریم انجام می‌شود. برای چابک‌سازی مسیر تصویب طرح‌ها کمیته‌ای ویژه مسئولیت بررسی و تصویب طرح‌های مربوط را بر عهده خواهد داشت.

۵ . مرکز فرهنگ و معارف قرآن حتی‌الامکان نیازهای معاونت فرهنگی تبلیغی به متون قرآنی مورد نیاز مبلغان را تهیه خواهد کرد.

۶ . ره‌توشه‌ی مبلغان به وسیله‌ی اعضای هیئت علمی و پژوهشگران مرکز فرهنگ و معارف قرآن انجام می‌شود؛ با این قید که معاونت فرهنگی تبلیغی به طور مستقیم امور مربوط را تمشیت خواهد کرد.

۷ . دومین جلسه هماهنگی دفتر برای اجرای برنامه‌های توسعه‌ی فرهنگ قرآن در راستای سیاست‌های شورای تخصصی توسعه فرهنگ قرآن شورای عالی انقلاب فرهنگی، روز سه شنبه ۱۹ / ۲ / ۱۳۹۱ با حضور رئیس دفتر تبلیغات اسلامی برگزار خواهد شد.

تحقق منویات و تدابیر قرآنی مقام معظم رهبری؛

گزارش نخستین جلسه شورای توسعه فرهنگ قرآنی در سال ۱۳۹۱

به گزارش سایت دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی: شانزدهمین جلسه شورای توسعه فرهنگ قرآنی شورای عالی انقلاب فرهنگی روز شنبه دوم اردیبهشت ماه ۱۳۹۱ با حضور اکثریت اعضا، به ریاست دکتر محمدرضا مخبر دزفولی؛ دبیر شورای‌عالی انقلاب فرهنگی و رئیس شورای توسعه فرهنگ قرآنی برگزار شد.

گزارش روند تخصیص اعتبارات اجرای منشور توسعه فرهنگ قرآنی توسط حجت‌الاسلام‌والمسلمین محمدی

در این جلسه حجت‌الاسلام والمسلمین حمید محمدی؛ قائم مقام رئیس و دبیر شورای توسعه فرهنگ قرآنی گزارش روند تخصیص اعتبارات اجرای منشور توسعه فرهنگ قرآنی که در آخرین روزهای سال ۱۳۹۰ ابلاغ و جهت تخصیص در اختیار دبیرخانه شورای‌عالی انقلاب فرهنگی قرار گرفته بود را ارائه و از سعه صدر و همراهی دستگاه‌های عضو شورا در این زمینه قدردانی کرد.

گزارش اقدامات دبیرخانه شورای توسعه فرهنگ قرآنی در موضوع فعال‌سازی کمیسیون توسعه پژوهش و آموزش‌ عالی قرآنی و به ویژه جلسه هفته گذشته با وزیر علوم، تحقیقات و فناوری برای تشکیل مرکز مستقلی تحت نظر مستقیم وزیر برای این موضوع، از دیگر مواردی بود که حجت‌الاسلام والمسلمین حمید محمدی در این جلسه مطرح کرد.

مذاکره درخصوص ارائه برنامه‌های تفصیلی و اجرای بهینه برنامه‌های پیش‌بینی شده توسط اعضای جلسه

همچنین اعضای شورای توسعه فرهنگ قرآنی ضمن مذاکره در خصوص ارائه برنامه‌های تفصیلی و اجرای بهینه برنامه‌های پیش‌بینی شده، مقرر کردند تا گزارشی از تحولات رخ داده در حوزه فعالیت‌های قرآنی کشور متعاقب تخصیص این بودجه تهیه و در اختیار نهادهای عضو و به ویژه نمایندگان مجلس شورای اسلامی قرار گیرد.

تأکید بر تثبیت فعالیت‌های فعلی وزارت آموزش و پرورش و ارتقای سطح کیفی مدارس قرآنی

تأکید بر تثبیت فعالیت‌های فعلی وزارت آموزش و پرورش و عدم توسعه کمی این مدارس و ارتقای سطح کیفی مدارس قرآنی با توجه به ثبت نام سه میلیون و پانصد هزار نفر از دانش‌آموزان در طرح ملی حفظ قرآن کریم از دیگر موارد مورد تأکید اعضای شورای توسعه فرهنگ قرآنی در این جلسه بود.

دکتر مخبر دزفولی اظهار امیدواری کرد:

با عملیاتی شدن منشور توسعه فرهنگ قرآنی، یک انقلاب در عرصه فعالیت‌های قرآنی کشور شکل گیرد

در ادامه دکتر محمدرضا مخبر دزفولی با اشاره به گذشت سه سال از تصویب منشور توسعه فرهنگ قرآنی، این منشور را میثاق وحدت فعالان عرصه قرآنی کشور دانست و اظهار امیدواری کرد با عملیاتی شدن منشور در کشور که با شکل‌گیری و فعالیت روزافزون شورای توسعه فرهنگ قرآنی و تخصیص اعتبارات مناسب در این حوزه نمود پیدا کرده است، انقلاب در عرصه فعالیت‌های قرآنی کشور شکل گیرد.

وی همچنین بر عزم جدی دستگاه‌های عضو و همدلی و همکاری آنها برای پیشبرد اهداف منشور تأکید و اولویت برنامه‌های قرآنی سال ۱۳۹۱ شورای توسعه فرهنگ قرآنی شورای عالی انقلاب فرهنگی را تحقق تدابیر و منویات قرآنی مقام معظم رهبری (دام ظله) اعلام کرد.

تاکید بر پیگیری برای تکرار قوانین قرآنی مصوب سال ۱۳۹۰ در قانون بودجه سال ۱۳۹۱

در این جلسه همچنین بر پیگیری شورای توسعه فرهنگ قرآنی برای تکرار قوانین قرآنی مصوب سال ۱۳۹۰ در قانون بودجه سال ۱۳۹۱ همچون تحصیل رایگان حافظان قرآن کریم در دانشگاه‌ها نیز تأکید و مقرر شد موضوع مهندسی وظایف دستگاه‌های قرآنی کشور و آسیب‌شناسی فعالیت‌های قرآنی، قبل از تدوین برنامه‌های قرآنی سال ۱۳۹۱ در دستور کار جلسه بعدی شورا قرار گیرد.

برای مشاهده‌ی گزارش تصویری، روی همین لینک کلیک کنید.

حجت‌الاسلام والمسلمین سعید بهمنی، رئیس گروه علوم قرآنی مرکز فرهنگ و معارف قرآن، در گفت‌وگو با خبرگزاری قرآنی ایران(ایکنا) با بیان این که ما مسلمانان در مواجهه با موضوعات نوپدید مثبت‌گرا هستیم، اظهار کرد: این بدان معنی نیست که ما به جنبه‌های سلبی و نامطلوب این پدیده‌ها توجه نداریم، بلکه کارکردهای مطلوب آن را در کنار کارکردهای منفی بررسی کرده و بر بهره‌مندی از کارکردهای مطلوب تأکید می‌کنیم.

حجت‌الاسلام بهمنی افزود: فضای مجازی با همه جنبه‌های سلبی، فضایی بی‌سابقه برای ساماندهی خط انتقال معرفت الهی در جهان ایجاد کرده است. از این رو در مجموع یک فضای مثبت ارزیابی می‌شود.

عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی گفت: با این توجه، آن‌ها که دل در گروِ معارف اسلام عزیز دارند، می‌توانند این فضا را به خدمت ارسال پیام‌های سعادت‌بخش توحیدی درآورند و نیاز معرفتی جهان معاصر را به گونه‌ای آسان تأمین کنند. هرچند ممکن است برخی با توجه به حجم پیام‌های نامطلوب در این فضا از آن رویگردان شده و ظرفیت بی‌نظیر آن را نادیده انگارند، این دسته باید بدانند که هیچ‌گاه در طول تاریخ چنین امکان پرظرفیتی برای ابلاغ رسالات الهی فراهم نشده است.

وی با بیان این که بهره‌مندی از این فرصت بی‌نظیر پیش روی اهل ایمان، نیازمند مدیریت راهبردی است، تصریح کرد: برنامه‌ریزی راهبردی در پرتو مدیریت راهبردی زمینه‌ بهره‌مندی بهینه از این فضا را فراهم خواهد کرد و مانع هرزرفت منابع در این زمینه خواهد شد.

حجت‌الاسلام بهمنی مراد از اقدام راهبردی را حیاتی بودن آن در رسیدن به رسالت‌ها و اهداف دانست و گفت: صرفاً مهم بودن برای راهبردی نامیدن کافی نیست، شرط لازم برای راهبردی بودن یک اقدام این است که داری نقش اساسی و بی‌بدیل در تأمین هدف بوده و شرط کافی آن باشد و در حوزه فضای مجازی اقدام راهبردی اقدامی است که راه رسیدن دشمن به هدف‌هایش را مختل ساخته و نظم و سامانه‌ای را که برای تهاجم و نفوذ تدارک دیده در هم بشکند.

وی افزود: بستر اصلی اقدام راهبردی سامان‌دهی ارتباط با گروه‌های هدف از سوی مجاهدان و اختلال در خط ارتباطی دشمن با گروه هدف اوست. امروز دانش آموختگان حوزه علمیه قم و مکتب اهل بیت‌(ع) با استفاده از این فضا امکان ارتباط با گستره‌ وسیعی از انسان‌ها را در اختیار دارند و این یک فرصت بی‌نظیر است.

رئیس گروه علوم قرآنی مرکز فرهنگ و معارف قرآن فضای ارتباطی اینترنت را زمینه‌ای راهبردی برای رساندن پیام اسلام خواند و اظهار کرد: اگر با این پیش‌فرض همراه هستیم که اسلام عزیز در درون خود دارای همه عناصر ظفرمندی بر دیگر مکاتب است، ناگزیر باید این فضای بی‌نظیر ارتباطی را مدیریت کنیم.

حجت‌الاسلام بهمنی ادامه داد: هر چند تاکنون مدیریت یکپارچه و راهبردی برای این امر در سطح ملی شکل نگرفته؛ ولی حضور پرنشاط و فعال مؤمنان و انقلابیان در این فضا تا آنجا بوده است که حتی دشمن نیز به شکست خود در رویارویی با ملت ایران در این فضا اعتراف کرده است و همه می‌دانیم به رغم کوشش دشمن در ارسال پرحجم پیام‌های نامطلوب برای گروه هدف در ایران اسلامی، نه تنها مغلوب نشدیم، بلکه اکنون از نوعی برتری نسبی در این زمینه برخوردار هستیم و فتنه اخیر بهترین نمونه برای فائق آمدن بر حیله‌های دشمن در این زمینه است.

وی در پایان شکل‌گیری شورای عالی فضای مجازی با تدبیر مقام معظم رهبری را نویدبخش ساماندهی بیشتر در این زمینه دانست.

خبرگزاری فارس  : مدیر گروه علوم قرآنی مرکز فرهنگ و معارف قرآن با بیان اینکه حداقل در ۳۶ آیه از قرآن کریم واژه «لعن» به صراحت به کار رفته است، گفت: «لعن» سنتی از سنت‌های الهی است و هیچکس توانایی دفع و یا رفع لعن الهی را ندارد.

خبرگزاری فارس : «صلوات» و «لعن» دو سنّت الهی/ تفاوت «سب» با «لعن»/ ۳۶ آیه قرآن حاوی لعن است.

حجت‌الاسلام والمسلمین «سعید بهمنی» رئیس گروه علوم قرآنی مرکزفرهنگ و معارف قرآن در گفت‌وگو با خبرنگار آیین و اندیشه فارس  در خصوص جایگاه مسئله لعن کردن ظالمان در آموزه‌های قرآنی، عنوان کرد: قرآن کریم در ۳۶ آیه مفهوم «لعن» را آورده است. در این آیات، به ترتیب؛ خدای تعالی، فرشتگان، همه مردم و لاعنان به عنوان لعنت‌کنندگان برشمرده شده‌اند. وی به برخی از عوامل استحقاق لعن اشاره کرد و اظهار داشت: کفر به معنای کتمان آیات نازل شده الهی، دروغگویی، ظلم، تحریف کلام الهی، نقض میثاق الهی، بندگی طاغوت، اظهارات باطل درخصوص خداوند متعال، عصیان و تعدّی، نفاق، افترا بر خدای تعالی، استکبار در برابرفرمان خدای تعالی، تهمت به افراد پاکدامن، پیشوایی و هدایت دیگران به سوی آتش جهنم، بت‌پرستی، اذیت کردن پیامبر اکرم(ص)، ترساندن آحاد جامعه‌ اسلامی از دشمن به واسطه شایعات، قطع رحم، ارتداد و شرک، مهمترین عوامل لعن در آیات یادشده هستند.

هیچ‌کس توانایی دفع و یا رفع لعن الهی را ندارد.

عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در ارتباط با مشروعیت لعن توضیح داد: این سخن خداست که در شماری از آیات زمینه‌های استحقاق لعن را بیان کرده است. چگونه می‌توان «لعن کردن» را به طور مطلق نفی کرد در حالی که نفی این حقیقت قرآنی به طور مطلق، به منزله‌ نفی قرآن کریم است. وی پدیده‌ «لعنت» را یک سنّت الهی برشمرد و گفت: لعنت، در مواردی تخلف‌ناپذیر بوده و هیچ کس یارای دفع یا رفع آن را ندارد. به طوری که خدای تعالی در آیه ۵۲ سوره «نساء» به پیامبر اکرم(ص) هشدار داده است که: «أُولَئِکَ الَّذِینَ لَعَنَهُمُ اللَّهُ وَمَنْیَلْعَنِ اللَّهُ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ نَصِیرًا»؛ آنان کسانى‌اند که خدا از رحمت خویش دورشان ساخته است و هر که را خدا از رحمت خود دور سازد هرگز براى او یاورى نخواهى یافت. لذا این بدان معنا است که اگر کسی مشمول لعنت الهی شد، هیچ کس نمی‌تواند به یاری او برخیزد.

حجت‌الاسلام بهمنی در پاسخ به چگونگی موضع‌گیری اسلام در برابر مؤمنان و کافران تصریح کرد: اسلام مانند برخی ادیان و مذاهب یک‌سویه، سِلم کلی نیست؛ بلکه اسلام عزیز که دین حقیقی در نزد خدای تعالی است مقابل هریک از اهل حق یا باطل موضع‌گیری متفاوت و به فراخور آن دارد. وی ادامه داد: به افرادی که در مسیر حق، توحید و دین اسلام قراردارند بشارت داده می‌شود که در زندگی دنیا و آخرت از پاداش الهی برخوردار خواهند شد. همچنین به آنها که حق را دریافته ولی آن را نمی‌پذیرند، هشدار داده می‌شود که عذاب الهی را خواهند چشید و این یکی از مصادیق گرفتار شدن به لعن الهی است. بدین معنا که از رحمت الهی منع خواهند شد. *

«لعن» به منزله‌ سنّتی از سنت‌های الهی

رئیس گروه علوم قرآنی مرکز فرهنگ و معارف قرآن، لعن را یک مفهوم شناخته شده و پذیرفته در منظومه مفهومی کتاب الهی و کلام معصومان ذکر کرد و افزود: براساس سیره ائمه(ع) می‌توان از لعن به عنوان یک سنّت الهی نام برد. این سنّت الهی به قدری در میان متدینان درونی شده است که در مسئله «لعان» که یکی از احکام حقوقی اسلامی است، هر یک از زن و مرد، یکدیگر را با کیفیّت و شرایط مخصوصی لعن می‌کنند تا دعوای آنها در محکمه فیصله پیدا کند. و این حکم الهی برگرفته از متن قرآن کریم است. وی با اشاره به اینکه دسته کم ۳۶ آیه در قرآن کریم وجود دارد که خدای تعالی به صراحت مفهوم لعن را در آنها به کار برده است، عنوان کرد: آیه ۵۲ سوره «غافر» جایگاه ظالمان را در روز قیامت اینگونه بیان فرموده است: «یَوْمَ لَا یَنفَعُ الظَّالِمِینَ مَعْذِرَتُهُمْ وَلَهُمُ اللَّعْنَةُ وَلَهُمْ سُوءُ الدَّارِ» روزى که ستمگران را پوزش‌‏طلبى‏‌شان سود نمی‌‏دهد و براى آنان لعنت است و برایشان بدفرجامىِ آن سراى است.

حجت‌الاسلام بهمنی گفت: در آیه یادشده و بسیاری از آیات دیگر، ظلم یکی از عوامل اصلی استحقاق لعن عنوان شده است. چنانکه در آیه ۸۸ سوره بقره «کفر» عامل شمول لعنت ذکر شده است آنجا که می‌فرماید: «بَلْ لَعَنَهُمُ اللَّهُ بِکُفْرِهِمْ فَقَلِیلًا مَا یُؤْمِنُونَ»؛ بلکه خداوند آنان را به سزاى کفرشان از رحمت خود دور کرده است از این رو فقط اندکى از آنان ایمان مى‌آورند. وی یادآور شد: خداوند متعال در آیه ۱۶۱ سوره «بقره» عامل کفر را سبب شمول لعنت خدا و همه‌ مردم برشمرده است: «إِنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا وَمَاتُوا وَهُمْ کُفَّارٌ أُولَٰئِکَ عَلَیْهِمْ لَعْنَةُاللَّهِ وَالْمَلَائِکَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِینَ»؛ کسانى که بر کفر اصرار ورزیده و در حال کفر مرده‌اند، لعنت خدا و فرشتگان و همه مردم بر آنان خواهد بود. با این همه تصریحات قرآنی چگونه می‌توان مشروعیت لعن در اسلام را انکار کرد؟

عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی خاطرنشان کرد: کسی که عوامل یادشده را در خود را فراهم کرده است، گویی خود، شمول لعنت را برای خود طلب کرده است. حال که خدای تعالی به دلیل عواملی مشخص آنها را در کتاب خود، از زبان پیامبر اکرم(ص) و معصومان(ع) مشمول لعن و نفرین خوانده است، چرا بندگان خدا این خواست خدای تعالی را که حدود آن کاملاً مشخص است را انجام ندهند و افرادی که خود را مشمول لعنت ساخته‌اند، لعن نکنند؟ وی تصریح کرد: چرا نباید افرادی را که با ظلم، تاریخ بشریت را تغییر می‌دهند مورد لعن قرار نداد. طبق بیانات کتاب الهی، بدون تردید لعن الهی و ملائک متوجه این گروه است. بدین معنا که آنها با ارتکاب به کفر، ظلم، کذب و دیگر عواملی که برشمرده شد، به مقابله با رحمت الهی برخاسته‌اند. *

همنوایی با همه‌ هستی در لعن کافران و ظالمان

عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی اظهار داشت: به ویژه کسانی که کفر و ظلم آنها به گونه‌ای که اقدام آنان بر تاریخ پس از آنها تا قیامت اثرگذار بوده و مردم را از هدایت و نقش‌آفرینی رهبرانی که خداوند آنها را برای رهبری امت‌ها برگزیده محروم کرده‌اند. آیا کسی که بر این همه انسان در طول تاریخ ظلم کرده و آنها را از دست‌یابی به سعادت حقیقی محروم ساخته است، استحقاق لعن را ندارد؟ این کمترین کاری است که آنان می‌توانند در هماهنگی با خدای تعالی و ملائک انجام دهند. حجت‌الاسلام بهمنی با اشاره به آیات یادشده، عنوان کرد: در دستگاه عدل الهی به هیچ ‌کس ظلم نمی‌شود. افرادی که از هدایت‌های مستمر الهی بهره نگرفته‌، کفر ورزیدند و در حالت کفر مردند، حجت بر آنها تمام شده است. اینان استحقاق لعن دارند. البته چه بسا کسانی که به هر دلیل حجت بر آنها تمام نشده و مستضعف باشند از شمول این آیات، خارج خوهند بود. وی گفت: بنابراین لعن یک سنت الهی، ملکوتی و سنتی است که کتاب الهی در شمار فراوانی از آیات بدان تأکید کرده است. به راستی کسانی که خود را از مسیر حق و رحمت الهی خارج می‌کنند گویی ظرف وجود خود را از سوی آسمان برگردانده و آن را واژگون بر زمین نهاده‌اند؛ در این صورت اگر به پهنه آسمان هم بر اینان رحمت ببارد باز هم چیزی نصیب آنها نخواهد شد.

عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با بیان اینکه همه مسلمانان در سراسر جهان به قرآن ملتزم بوده و در حجّیّت آن اختلافی ندارند، یادآور شد: از این رو می‌توان با الهام از آیات کلام الهی براین اعتقاد بود که اگر کسی با جهت‌گیری و اعمال ناشایست، خود را واجد شرایط لعن خدا و ملائک کرد؛ در حقیقت همه‌ هستی او را لعن خواهد کرد. وقتی همه هستی آهنگ لعن او را ساز کرده است چرا ما نیز با این آهنگ الهی هماهنگ نشویم و زبان به لعن او نگشائیم.

«صلوات» سرود جاری هستی

وی ادامه داد: از سوی دیگر وقتی صلوات و سلام خود را بر محمد و آل محمد(ص) نثار می‌کنیم، در حقیقت با آهنگ همه‌ هستی درباره آن ذوات مقدس همراه می‌شویم، وقتی خدا و ملائک بر پیامبر رحمت(ص) صلوات می‌فرستند، چرا ما که دل در گروِ ایمان به خدا و پیامبر گرامی او داریم با نغمه صلوات خود با این سرود دلنشین در همه‌ هستی همنوا نشویم. چنانکه خداوند متعال می‌فرماید: «إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَى النَّبِیِّ یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَیْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِیمًا». *

حجت‌الاسلام بهمنی افزود: بنابراین شخص با فرستادن صلوات بر محمد و آل محمد(ص) با آهنگ هستی، ملک و ملکوت همنوا می‌شود؛ همچنانکه در لعن بر کافران و ظالمان این همنوایی قابل تصور است؛ چرا که این دو به منزله دو سنت و قانون در قاموس هستی جریان دارند. وی «صلوات بر معصومان» و «لعن بر کافران وظالمان» را جزو لطیف‌ترین خواسته‌هایی دانست که انسان‌ از خدای تعالی طلب می‌کند و سپس اظهار داشت: هنگامی که طلب صلوات شکل می‌گیرد، انسان موج بر موج رحمت بیکران الهی را طلب می‌کند و آنگاه که لعن را برای واجدان شرائط درخواست می‌کند، به زبان طلب از خدای تعالی ریشه‌کنی عوامل کفر و ظلم را مسئلت می‌کند.

تفاوت لعن و سبّ

مدیر گروه علوم قرآنی مرکز فرهنگ و معارف قرآن در بخش دیگر گفت‌وگوی خود به مقایسه‌ مفهوم «لعن» با مفهوم «سبّ (فحش)» پرداخت و گفت: این دو مفهوم با یکدیگر متفاوت است و هر یک حدود شرائط جداگانه‌ای دارد. معمولاً لعن در نجوای با خدای تعالی در باره کافران و ظالمان درخواست می‌شود که امری قلبی است؛ ولی سبّ در تعامل گفتاری با دیگران رخ می‌دهد که در بیشتر موارد با آثار اجتماعی نامطلوب و مخرّب همراه می‌شود. وی تصریح کرد: از این رو خداوند در قرآن کریم سبّ بت‌های مشرکان را ممنوع ساخته است. چنانکه در آیه ۱۰۸ سوره «انعام» می‌فرماید:«وَلاَ تَسُبُّواْ الَّذِینَ یَدْعُونَ مِن دُونِ اللّهِ فَیَسُبُّواْ اللّهَ عَدْوًا بِغَیْرِ عِلْمٍ کَذَلِکَ زَیَّنَّا لِکُلِّ أُمَّةٍ عَمَلَهُم»؛ و کسانى را که مشرکان به جاى خدا مى‌خوانند، دشنام ندهید که آنان نیز خدا را از روى دشمنى که برخاسته از نادانى است، دشنام مى‌دهند. بدین ‌سان براى هر امتى کردارشان را آراسته‌ایم. پس به آنچه زیبا مى‌دانند ناسزا مگویید. آن‌گاه بازگشت آنان به سوى پروردگارشان خواهد بود و او آنان را از حقیقت آنچه انجام مى‌دادند با خبر خواهد کرد. *

همگرایی، راهبرد اسلام در تعامل با پیروان دیگر ادیان و مکاتب

حجت‌الاسلام بهمنی با الهام از آیه ۶۴ سوره «آل عمران» گفت: تصریح کرد: این آیه راهبرد اساسی اسلام عزیز در تعامل با همه ادیان و مکاتب به ویژه ادیان ابراهیمی در جهان است. خدای تعالی در این آیه می‌فرماید: «قُلْ یَا أَهْلَ الْکِتَابِ تَعَالَوْا إِلَىٰ کَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَیْنَنَا وَبَیْنَکُمْ أَلَّا نَعْبُدَإِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِکَ بِهِ شَیْئًا وَلَا یَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًاأَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ»؛ بگو اى صاحبان کتاب آسمانى، بیایید در عمل به سخنى که میان ما و شما یکسان است گرد هم آییم، و آن اینکه جز خداى یکتا را نپرستیم و چیزى را شریک او قرار ندهیم، و برخى از ما برخى دیگر را به جاى خدا صاحب اختیار خود نگیرد

انس و الفت، راهبرد شیعه در تعامل با مذاهب اسلامی

وی تأکید کرد: وقتی راهبرد اساسی اسلام در تعامل با دیگر ادیان بر همگرایی اصولی استوار است، چگونه می‌توان همگرایی با مذاهب اسلامی را نادیده گرفت که همه آنها مؤمن به توحید و قرآن کریم و پیامبر اکرم(ص) هستند.

این پژوهشگر علوم قرآنی افزود: پیروی از قرآن کریم و تعالیم پیامبر اکرم(ص) و امامان معصوم(ص) افزایش انس و الفت در میان مسلمانان راهبرد مذهب تشیع است که هیچ‌گاه این صراط مستقیم را رها نخواهد کرد. عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در پایان خاطرنشان کرد: بر این اساس، هرکس بتواند با اجتناب از تحریک بیهوده احساسات و ایجاد فضای انس و الفت، فاصله‌ میان مسلمانان را کم، صفوف آنها را فشرده‌تر کرده، در مسیر تعالیم قرآن کریم گام بردارد خدای تعالی، پیامبر اکرم (ص) و ذوات مقدّس امامان معصوم از او خوشنود خواهند بود.

گفتگوی علمی با حجةالاسلام و المسلمین عقیقی بخشایشی در تاریخ ۴/۴/۸۱

☼: به اجمال تحقیقات قرآنی خودتان را بیان کنید و بفرمایید که هر کدام براساس چه ضرورتی شکل گرفته اند و کدام یک از آثار خود را نو و بی سابقه می دانید؟

تحقیقات قرآنی بنده عبارت اند از:

۱٫ طبقات مفسران شیعه.

حدود سال ۱۳۷۰، از سوی وهابیت یا عوامل تبلیغات وهابیت این اتهام و شبهه در اذهان مطرح شده بود که شیعیان و علاقه مندان اهل بیت علیهم السلام « اهل بیت را گرفته و قرآن را رها کرده اند.»

البته این شبهه از گذشته‌ی دور نیز در ذهن من بود, زمانی که در مدرسه طلبه بودم وکتاب هایی چون بعضی دایرةالمعارف ها, تفسیر المنار یا احیانا کتاب های احمد امین را می خواندم. به طور معمول این کتاب ها شبهه‌ی مذکور را مطرح کرده و پرورانده بودند. به خصوص در کتاب های احمد امین که ادعا کرده ؛ شیعیان آن قدر که به اهل بیت پیامبر صلی الله علیه و اله و سلّم اعتقاد و ارتباط دارند, با قرآن ارتباط نداشته و آن را رها کرده اند.

همواره علاقه مند بودم به این مسئله, پاسخی عملی و کِرداری بدهم, نه پاسخی صرفا گفتاری. با این مقصد به به مطالعه در باره‌ی این موضوع پرداختم که «شیعه در مورد قرآن چه آثاری پدید آورده است؟»

در این رابطه کتاب المفسرون را مطالعه کردم, این کتاب حدود ۳۷۰۰ نفر از مفسران را آورده که تنها تعداد اندکی از آن ها مفسران شیعه هستند. و هم چنین کتاب التفسیر و المفسرون ذَهَبی را مورد بررسی قرار دادم که تنها تعدادی از کتاب های تفسیری خارج از رده‌ی شیعه را آورده است. در واقع این دو کتاب ستمِ علمی و فرهنگیِ عجیبی در حق شیعه مرتکب شده اند .

این ملاحظه ها انگیزه‌ی بررسی کارهایی که شیعه در باره‌ی قرآن انجام داده است را فراهم کرد.

بر این اساس به تحقیق و مطالعه در باره‌ی تفسیر ها و مفسران شیعه رو آوردم. در این باره یادداشت هایی نوشته بودم که دانشگاه ازاد اسلامی تبریز برای تدریس همین موضوع دعوت شدم.

به نظر می ر سید اولین بار بود که این موضوع در دانشگاه مورد توجه و تدریس قرار می گرفت. به طور تقریبی سالِ ۶۹ ـ ۶۸ و اوایل ۷۰ بود که این تدریس را قبول کردم. برای این که بتوانم در ضمن حضور در دانشگاه به تحقیقات خود ادامه دهم, هفته ای ۲ بار با هواپیما به تبریز رفت و آمد داشتم.

اصل و شالوده‌ی کار از همین جا شکل گرفت. کار را ادامه دادم و از هر سو اطلاعات مورد نظر را جمع آوری کردم.

در مقدمه ی کتاب, در باره ی اهل بیت علیهم السلام و نمونه های زنده ای از تفسیرهایی را که اهل بیت علیهم السلام از قرآن داشته اند, مطالبی نوشته ام. با این توجه که نمی توانیم به آن بزرگواران عنوان مفسر اطلاق کنیم. اگر چه منبع الهام مفسران و تفسیرهای شیعه هستند نظرهای تفسیری آنان است. از این رو آراء تفسیری ائمهعلیهم السلام را پیش از دیگر مفسران آورده ام.

پس از مدتی سرانجام جلد اول کتاب به چاپ رسید. یکی از مشوق های من در این کار مقام معظم رهبری دام عزه العالی بودند. بعد از مشآوره با استاد سبحانی حفظه الله تعالی فرمودند: کتاب را خدمت آقا بفرستید تا ایشان هم اظهار نظر کنند. گمان می کنم ۲ جلد اماده شده بود که آن ها را با پست به محضر ایشان فرستادم.

بعد از ۲ تا ۳ هفته از دفتر آقا تماس گرفتند که آقا می خواهند شما را ببینند. روز دوشنبه به تهران رفته و به خدمت مقام معظم رهبری دام عزه العالی رسیدم. ایشان به حاضران که روز های دوشنبه معمولا افرادی از گوشه و کنار به دیدارشان می ایند, فرمودند: آقای عقیقی بخشایشی کاری انجام داده اند که مدتها آرزوی دیرینه و قلبی من این بود که ما در مقابل یاوه ها, مطالب سوء مبلغان ناشایست به طور عملی کاری انجام دهیم. این کتاب با آنکه به و سیله ی یک نفر انجام شده, ولی در اندازه ی فعلی نیز نیازها را برطرف می کند.

در کتاب «طبقات المفسرین» نزدیک به دو هزار مفسر از صدر اسلام, از مولای متقیان علیه السلام , شاگردان مولا، ابن مسعود رضوان الله تعالی علیه ، ابن عباس رضوان الله تعالی علیه شروع کردیم تا مفسران معاصر که مرحوم علامه ی طباطبایی و دیگران رضوان الله تعالی علیهم هستند.

در مورد طبقات مفسران شیعه تا زمان نگارش چنین عنوانی ـ طبقات مفسران شیعه ـ ندیده بودم. خدای متعال را بر این توفیق سپاسگذاریم.

این کتاب فضای جدیدی ایجاد کرد و عده ای را به تحقیق و بررسی بیش تر واداشت. اگر خداوند متعال توفیق دهد, کتاب را که الآن در مرحله ی ویرایش نهایی قرار دارد, به صورت تحقیقی تری تدوین خواهم کرد.

۲٫ تصحیح و تعلیق کتاب «آیات الاحکام» مرحوم مقدس اردبیلی رضوان الله تعالی علیه .

در مورد آیات الاحکام در بین شیعه کارهایی صورت گرفته است که یکی از آن ها کتاب مرحوم مقدس اردبیلی است. این اثر از قدیمی ترین آثار در این باره است. در مورد اسناد و منابع این کتاب و مأخذهای آن کار هایی را انجام داده ام و نیز مقدمه ای به آن افزوده ام.

☼: کتاب «آیات الاحکام» در کدام قرن نوشته شده است؟

قرن نهم هجری, در سال ۹۲۸ ه. ق .

☼: ظاهرا با توجه به قصد شما از پدید آوردن اثر و تأیید مقام معظم رهبری دام عزه العالی که نگاه دقیق و حکیمانه ای به مسئله دارند, کتاب «طبقات المفسرین» ولو به طور مستقیم متعرض شبهه نشده ولی در حقیقت نوعی کارکرد کلامی دارد.

بله این کتاب بدون این که به طور مستقیم به طرح و رد شبهه پرداخته باشد, به شبهه پاسخ داده است.

☼: تحقیقات کدام یک از قرآن پژوهان موجود نزدیک به پژوهش و تحقیقات شما است؟ و با سلیقه‌ی شما سازگار است, در کدام تحقیق؟

البته قضاوت در مورد افراد زنده یک مقدار مشکل است. این قید اخیر یک مقدار پاسخ را برای ما مشکل تر کرد. به هر حال کسانی که بیش از همه به آن ها توجه داشته ام و از آن ها بهره مند شده ام عبارت اند از:

۱٫ مرحوم علامه ی طباطبایی رضوان الله تعالی علیه

من در میان آن هایی که معاصر هستند از آثار علامه ی طباطبایی رضوان الله تعالی علیه بسیار بهره بُرده ام.

۲٫ آیة الله مکارم شیرازی حفظه الله تعالی

از کتاب های تفسیری آیة الله مکارم شیرازی حفظه الله تعالی تا حدی استفاده کرده ام. البته نه در اندازه ای که همه‌ی نیاز بنده را تأمین کند, ولی به هر حال ایشان تا اندازه ای, نه به طور کامل دقیق, به مسایل روز توجه کرده اند.

☼: حضرت آیة الله مکارم مخاطب را عمومی در نظر گرفته اند.

البته نمی توان مخاطب تفسیر را چندان عام به حساب آورد .

۳٫ مرحوم شیخ محمود شلتوت رحمه الله

۴٫ شیخ محمد محمد مدنی

از نویسندگان غیر شیعه از مرحوم شیخ محمود شلتوت و شیخ محمد محمد مدنی که نمی دانم حالا زنده است یا درگذشته بیش از دیگران استفاده کرده ام. ایشان از عالمان مصر هستند. من این دو مفسر بزرگوار و آراء تفسیری این دو شخصیت از عالمان مصر را که در مجله ای به نام «رسالة الاسلام » که در آن زمان به وسیله ی دارالتقریت منتشر می شد, مطالعه می کردم. شیخ محمود شلتوت, آیات مربوط به سوره نساء و سوره مائده را با انظار جدیدی که داشت مطرح می کرد که قابل استفاده بود.

تفسیر شیخ محمد محمد مدنی از تفسیر شیخ محمود شلتوت عمیق تر بود. او مسایل جدیدی مطرح می کردند برایم جذاب بود. از طرفی چون این ها از عالمان تقریب بودند, بیشتر در این مقام بودند که ؛ واقعیت های زندگی را با حقایق اسلامی تطبیق دهند و در صدد حمله به این و آن نبودند. چنین حالتی بود که تفسیر آنان را خیلی دل نشین و مفید می نمود.

☼: اگر امکان و فرصت داشتید چه تحقیقی را درباره‌ی قرآن به انجام می رساندید؟

آثاری که در صورت امکان مایلم به تحقیق و تالیف در باره‌ی آن بپردازم عبارت اند از:

۱٫ نگارش کتابی در باره ی «امانت بزرگ الهی»

بحثی در باره ی «امانت بزرگ الهی» انجام داده ام که مایلم آن را تکمیل و منتشر کنم. کتاب طبقات المفسرین در حدود ۵ سال طول کشیده است. ولی این کار بیش از شش ماه بیش تر به طول نینجامیده است.

۲٫ تالیف ترجمه ای یا تفسیری در «موضوع های اخلاقی»

در باره ی این موضوع به طور تقریبی ۱۳۵ عنوان را مورد مطالعه قرار کرده ام. البته موضوع های اخلاقی بسیار بیش از این ها خواهد بود. زیرا, با توجه به روانکاوی و روانشناسی هایی که صورت می گیرد و نیازهای متعدد روحی و اخلاقی انسان موضوع های مربوط بسیار بیش از این ها است که فعلا جمع آوری کرده ام. اگر بتوانیم این بحث را گسترش داده و هماهنگ با داده های علمی و به خصوص روان شناسی و رفتار شناسی بررسی و مطالعه خواهم کرد. امید است, بتوانیم موضوع های اخلاقی قرآن را با توجه به این مسایل مورد توجه و تحقیق قرار دهیم و از این راه بسیاری از مسایل انسان معاصر را حل کنیم. این بدان معنی نیست که قرآن را مفسر این مسایل قرار دهیم. بلکه قرآن را اصل قرار داده و از این علوم هم بهره خواهیم گرفت. این یکی از آرزوهای بنده است که اگر خدا توفیق دهد به آن خواهم پرداخت.

موضوع های اخلاقی در قرآن از آن جهت در نظر بنده اهمیت دارد که قرآن در باره ی رسالت خود در آیه های متعددی اهداف اخلاقی و رفتاری را مورد توجه قرار داده است. چنان چه می فرماید:

«قُلْ هُوَ لِلَّذِینَ آمَنُوا هُدًى وَشِفَاءٌ»

«وَنَزَّلْنَا عَلَیْکَ الْکِتَابَ تِبْیَانًا لِکُلِّ شَیْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً وَبُشْرَى لِلْمُسْلِمِینَ»

«لَقَدْ کَانَ فِی قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لِأُوْلِی الْأَلْبَابِ مَا کَانَ حَدِیثًا یُفْتَرَى وَلَکِنْ تَصْدِیقَ الَّذِی بَیْنَ یَدَیْهِ وَتَفْصِیلَ کُلِّ شَیْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً لِقَوْمٍ یُؤْمِنُونَ»

«هَذَا بَیَانٌ لِلنَّاسِ وَهُدًى وَمَوْعِظَةٌ لِلْمُتَّقِینَ»

«وَأَنزَلْنَا إِلَیْکَ الذِّکْرَ لِتُبَیِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَیْهِمْ وَلَعَلَّهُمْ یَتَفَکَّرُونَ»

«وَأَنزَلْنَا إِلَیْکَ الذِّکْرَ لِتُبَیِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَیْهِمْ وَلَعَلَّهُمْ یَتَفَکَّرُونَ»

حقیقتا قرآن مجید شفای همه مردم است. شفای امراض درونی انسان است. مهم ترین هدف قرآن همین سازندگی اخلاقی و روانی است تا جایی که خدای متعال پیامبر بزرگوار اسلام را با علم کثیر توصیف نمی کند بلکه او را با اخلاق عظیم و به اینکه اسوه‌ی حسن است توصیف می فرماید. یعنی پیامبر اسلام صلّی الله علیه و اله و سلّم با این خلق عظیم بود که توانست دنیا را تکان دهد و جامعه را دگرگون سازد.

وقتی از اخلاق سخن می گویم, صحبت از اخلاق خیلی پیش پا افتاده و سطحی و ساده نیست. سخن از اخلاق انسانی است که به تمام زوایای روحی, اجتماعی و ابعاد صلّی الله علیه و اله و سلّم مختلف بشر توجه دارد. پیامبر اکرم صلّی الله علیه و اله و سلّم این اخلاق را در مرتبه بالاتر از همه دارد. یعنی از تمام زمینه های علمی, اجتماعی، سیاسی و تمام مواردی که برای معاشرت, زندگی و ارتباط با همه‌ی پدیده های هستی لازم است در بالاترین مرتبه, در حد اعلا برخوردار است.

شهادت قرآن به این که پیامبر اکرم صلّی الله علیه و اله و سلّم دارای خلق عظیم بوده, به این دلیل است که ایشان تنها یک انسان معمولی و ساده نبوده اند که صرفا به اخلاق توجه داشته باشد. بلکه پیامبر اکرم صلّی الله علیه و اله و سلّم خلیقی بود که در عین درگیری در جنگ ها و مواجهه با مسایل سیاسی و اجتماعی متعدد دارای خلق عظیم است. از این رو قرآن کریم در باره ی شخصیت آن حضرت می فرماید:

آن اخلاق عظیم حضرت بود که سبب نفوذ و گسترش فوق العاده ی اسلام در سراسر جزیرة العرب و در نهایت در تمام جهان شد. البته اخلاق ایشان ابزاری و وسیله نبوده بلکه خود اخلاق به عنوان یک هدف و غایت برای آن وجود مبارک مطرح بوده است. اخلاق ابزاری تنها برای نفوذ در دیگر انسان ها و تحت حاکمیت در آوردن آنان به کار می رود. چنان که در جوامع غیر الهی تا اندازه ای شاهد معمول شدن این اخلاق هستیم. به نظر ما راه نهایی و غایت زندگی همین اخلاق است. اگر به اخلاق این گونه نگاه شود, هم هدف قرآن تأمین می شود و هم جامعه به سعادت خواهد رسید.

بسیاری از ما, متاسفانه خودم را عرض می کنم که از خُلق قرآنی و از اخلاق کریمه ی اسلامی مورد انتظار آن دور هستیم. اگر امثال بنده بتوانیم خود را با اخلاق اسلامی منطبق کنیم, به طور یقین جامعه ی ما تعالی و رشد بسیار بیش تری خواهد داشت, حتی قرآن نیز بسیار بیش از این در جامعه ترویج خواهد شد و هدف اساسی آن تحقق خواهد یافت.

البته اعتقاد دارم باید تا جایی که امکان دارد طرح بحث با نگاه به مباحث علمی روز انجام گیرد. به این ترتیب بسیار شایسته است, قرآن را از طریق علمی مورد بررسی قرار دهیم. البته این تحقیق کار ساده ای نیست و بسا دشواری های فراوانی داشته باشد ولی مایوس نیستم. امروز دانشمندان و عالمان مسلمان بزرگی در اروپا و دیگر مرکزهای علمی در دنیا وجود دارند که به تدریس و تحقیق اشتغال دارند, اگر ما یافته های قرآنی خود را با مسایل مورد علاقه‌ی علمی مورد بررسی قرار دهیم و یافته های خود را به آنان برسانیم, مطالب جذاب قرآنی از طریق آنان در سطح دنیا منتشر خواهد شد و به طور طبیعی دانشمندان و دانشجویان غیر اسلامی به اسلام, قرآن و تعالیم آن علاقه مند خواهند شد.

ما از قافله عقبیم! چرا که پدیده های فن آوری، علمی و صنعتی در مراکزی غیر اسلامی شکل می گیرد که از ما در این زمینه جلوتر هستند. در حالی که قرآن بیش از هر کتاب دیگری ما انسان را به علم فراخوانده است. بسیاری از حقیقت های بیان شده در قرآن بسیار پیش رفته تر از زمان و عصر خاصی است. حتی در علوم طبیعی نیز سر نخ های قرآن می تواند موجب کشفیات جدیدی در عرصه‌ی علوم گردد. متاسفانه ما در این باره کاهلی کرده و به آن نپرداخته ایم, از این جهت نسبت به دیگران عقب مانده ایم و نقطه ای را که می توانست سبب جاذبه قرآن و دین ما باشد مورد غفلت قرار داده و از آن محروم شده ایم.

اگر قرآن را با نظارت بر دانش روز تفسیر نکنیم و حتی جلوتر از زمان خود نباشیم, نسل امروز ما, نسلِ اروپایی و مراکز علمی نسبت کهنگی به قرآن خواهد زد. ـ نعوذ بالله ـ

قرآن فراتر از عصرها و نسل ها است. قرآن برای همه‌ی دوران ها مفید و هدایت گری بی نظیر است. ولی ما آن چنان که باید, به این موهبت الهیِ بی نظیر که معجزه‌ی همیشگی تاریخ و بزرگ ترین پدیده‌ی هستی است, توجه نکرده ایم.

نگاهِ علمی به قرآن و بررسی آن در همه‌ی ابعاد زندگی اجتماعی, سیاسی, فرهنگی و علمی, با این دیدگاه ضرورتِ فوری است. گرچه بعضی افراد و مراکز فی الجمله تلاش هایی در این باره انجام داده اند, ولی به هیچ وجه کافی نیست.

☼: در این مجموعه ای که قصد پدید آوردنش را دارید چه چیز شکل خواهد گرفت؟ و نمونه‌ی گزاره ها یا پیام های آن چه خواهد بود؟

به اعتقاد بنده ؛ اصلی ترین نکته در قرآن مسئله ی «عبودیت» انسان است. عبودیت یعنی تذلّل و رام شدن انسان در برابر ذات خدا, آفریدگار و هستی بخش جهان, خدایی که به تمام ابعاد تکوینی و تشریعی ما عنایت دارد.

اگر بتوانم همین نکته را از حیث اخلاقی و علمی بررسی خواهم کرد که: «همه‌ی ارزش و انسانیت انسان در گرو «عبودیت», بندگی و رام شدن در برابر خدا و دستورهای خدا است و تنها «عبودیت» سر منشأ سعادت نهایی انسان است.»

☼: برای اتقان بیشتر تحقیقات قرآنی، و اتِّجاه قرآن پژوهان به سوی اهداف ضروری چه توصیه هائی دارید؟

البته این سؤال خیلی پرمعناست و جای طرح نکته های بسیاری دارد.

احساس من این است که ما امروز دچار نوعی عقب ماندگی در تدوین و نشر کتاب های مذهبی خود هستیم و از مراکز مشابهی مانند الأزهر مصر و امثال آن عقب افتاده ایم.

به طور مثال کتاب های تحقیق شده و همراه با منابع و مدارک از کشور مصر به دست ما می رسد که از وضعیت خوبی برخوردارند و حتی گاهی کتاب های مربوط به شیعه را نیز با کیفیت مناسب مورد تحقیق قرار داده اند. ولی متاسفانه ما در ایران که به عنوان مهد پیروان اهل بیتعلیهم السلام است , کم تر کتاب های خود را به صورت مطلوب مورد تحقیق و تنقیح قرار داده ایم. از این رو نتوانسته ایم کتاب هایی با سطح و عمق کافی تهیه, چاپ و منتشر کنیم, تا آن ها را به مراکز علمی و دانشگاهی ارایه کنیم. به طور کلی در کارهایی که انجام شده, به درستی روش تصحیح و تحقیق کتاب ها اعمال نشده است.

به طورکلی توصیه‌ی من این است که ؛ امروز تنها کتاب هایی مورد تحقیق و نشر قرار گیرد که بتواند یکی از خلأهای فکری، اعتقادی یا سیاسی جامعه را پر کند.

☼: چگونه می توان خلاهای فکری را شناسایی کرد؟

منابعی از قبیل ؛ روزنامه ها, تلویزیون و مجلّه ها به نوعی این نیازها را منعکس می کنند.

راه پاسخ دادن به این نیازها این است که؛ آثار مختلف عالمان خود را روزآمد کنیم. آن ها را به دقت مورد بررسی قرار دهیم و مطالب فراوان موجود در آن ها را استخراج کرده و با توجه به نیازهای موجود بازنگاری کنیم.

ما که اعتقاد داریم: «حلالُ محمدصلّی الله علیه و اله و سلّم حلالٌ الی یوم القیامة و حرامُهُ حرامٌ الی یوم القیامة» لازم است به طور دایم مسایل روزآمد را مورد توجه قرار دهیم و نیازهای هر زمان را تأمین کنیم. ما باید جاودانه بودن شریعت را ثابت کنیم که بخش مهم آن به عهده فقها و عالمان بزرگوار است.

البته به اعتقاد بنده باید فقیهان گرامی با الهام از اصول ابدی قرآن در باره‌ی مسایل نو و روز آمد بحث و بررسی لازم را انجام داده و ب درنگ نتیجه را به بهترین شکل به جامعه‌ی علمی عرضه کنند.

☼☼: به طور اصولی موضوع های جدید و نو قرآنی را چگونه به دست می آورید؟ چه راه هایی را برای دست یابی مراکز تحقیقاتی به موضوع ها و مسایل نو قرآنی پیش نهاد می فرمایید؟

برای به دست آوردن موضوع های نو و ضروری جامعه انجام مرحله هایی لازم است که عبارت اند از:

۱٫ تفکر

۲٫ درک نیازهای جامعه

۳٫ تصمیم

اساسی ترین زمینه‌ی طرح مطالب نو و پاسخ گویی به نیازهای روزآمد تفکّر است. تفکر خود جویندگی است و عاقبت, جوینده یِ جدی یابنده خواهد بود. اگر انسان نیازهای جامعه را به طور دقیق درک کند و برای رفع آن تلاش کند, به یافته های جدیدتر و ضروری تر جامعه نیز دست پیدا خواهد کرد.

اگر ما به نیازها دقت کنیم و حقیقتا درصدد رسیدگی به آن باشیم, بی تردید, خدای متعال نیز کمک خواهد تا هم به موضوع ها دست پیدا کنیم و هم به پژوهش در باره‌ی آن بپردازیم.

☼☼: به طور کلی در طول تاریخ بهره مندی و برداشت مسلمانان از قرآن دچار چه کاستی هایی بوده است؟

نقص بزرگی که همه ی فرق اسلامی دارند, همان تعبیر علیعلیهم السلام است که: « قرآن در میان ما مظلوم است ». به طور کلی قرآن در جوامع اسلامی یکی از کتاب های مظلوم و مهجور است.

متاسفانه بسیاری از ما به قرآن به عنوان یک امر تشریفاتی می نگریم, نه به عنوان برنامه‌ی زندگی.

در حالی که اگر قرآن, نه تمام آیات قرآن بلکه تنها یکی از برنامه های قرآن کریم به صورت حقیقی و واقعی اجراء شود, آثار و ثمرات بسیار گران بهایی ایجاد خواهد کرد.

به طور مثال مشاهده می شود که همین نماز, در هر منطقه و مکانی که اهالی آن به نماز پای بند بوده و به آن تعبد و علاقه دارند, فحشا و منکر به مراتب کم تر است و تقوی, سعادت و آرامش روحیِ در فرد و اجتماع بسیار بیش تر از جاهای دیگر است. به همین ترتیب با مرود تاریخ مسلمانان در می یابیم: هر جا احکام و آداب قرآن اجرا شده, مردم از سعادت بیش تری برخوردار شده اند. ولی با این همه, متاسفانه پیوسته قرآن مهجور بوده است!

والحمد لله رب العالمین و صل الله علی محمد و آله الطیبین الطاهرین و لعنه الله علی اعدائهم اجمعین.

«روی عن علی(علیه‏السلام) قال: مَنْ تَأَدَّبَ بِآدَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَدَّاهُ إِلَى الْفَلَاحِ الدَّائِمِ»‬‬

مرور مباحث گذشته

بحث ما در گذشته راجع به تربیت بود و اینکه اگر انسان بخواهد مربّی شود و دیگری را تربیت کند، یعنی روش گفتاری و رفتاری به او بدهد، باید خودش مربّا به این تربیت باشد. به این مناسبت گفتیم که بحث تربیت در تمام ابعاد وجودی مطرح است؛ هم در عقل، هم قلب و هم نفس تربیت مخصوص به‏خود را دارند و حتّی این مسأله دربارۀ جوارح و اعضا هم هست. ولی آنچه که در آثار خودمان مصبّ قرار گرفته، نفس است. البتّه چیزهای دیگر هم هست، امّا آنچه که خیلی مورد نظر است، نفس است؛ نفس به معنای شهوت، غضب و وهم. انسان باید این‏ها را مؤدّب به آداب الهی کند. من در باب وهم قبلاً بحث کردم و روش تأدیب وهم را گفتم.

روش تأدیب شهوت و غضب

امّا شهوت و غضب؛ در باب شهوت و غضب عرض کردم که ما هم در آیات و هم روایات به تعبیرات مختلف داریم که باید این قوا کنترل شود. تعابیر مختلف است؛ هم تعبیر هوای نفس هست، هم شهوت. در روایات هم بسیار است که من نمی‏خواهم وارد آن شوم. آخرین جلسه بحث هم رسیدیم به همین مسأله که راجع به روایات بود. من به عنوان نمونه روایتی را می‏خوانم و می‏خواهم بحثم را ادامه دهم. ‬‬‬

در روایتی از علی(علیه‏السلام) است که فرمودند: «مَنْ أَجْهَدَ نَفْسَهُ فِی إِصْلَاحِهَا سَعِدَ»؛  اگر کسی کوشش کند که نفس خودش را اصلاح کند، سعادتمند می‏شود. اصلاح نفس یعنی تربیت، تأدیب و مؤدّب کردن نفس به آداب الهی. حضرت در روایت دیگری می‏فرمایند: «مَنْ أَهْمَلَ نَفْسَهُ فِی لَذَّاتِهَا شَقِیَ»؛  امّا اگر کسی نفسش را یعنی شهوت و غضبش را در لذّات رها کند، نفسش را به شقاوت می‏کشد.

مراد از تأدیب نفس

حالا ببینیم مراد از تأدیب نفس چیست؟ مراد از تأدیب نفس که این همه در آیات و روایات آمده که انسان باید نفسش را به آداب الهی مؤدّب کند، چیست؟‬‬‬‬ من یک روایت می‏خوانم که در این روایت، مسأله بر محور یک چیز قرار می‏گیرد. یعنی اگر انسان بخواهد نفسش را به آداب الهی تربیت و مؤدّب کند، یک کار باید انجام دهد؛ آن چیست؟ «مَنْ تَأَدَّبَ بِآدَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَدَّاهُ إِلَى الْفَلَاحِ الدَّائِمِ».  روایت می‏فرماید: تنها اطاعت امر خدا انسان را به رستگاری ابدی می‏رساند. یعنی انسان، با اطاعت امر خدا خودش را به آداب الهی تربیت و مؤدّب می‏کند.

با ارزش‏ترین موجود نزد خدا

وقتی که نفس، تربیت شد، یعنی بعد از آنکه به آداب الهی مؤدّب شد، هیچ چیز نزد خداوند بر روی زمین برتر از او نیست. یعنی در مکتب ما از نظر ارزشی، نفوسی که خودشان را به آداب الهی تربیت و مؤدّب کردند، نزد خدا از همه باکرامت‏تر بوده و چیزی عند الله، بالاتر از آن‏ها روی زمین نیست. من یک روایت می‏خوانم؛ «رُوِیَ عَنْ عَلِیٍّ(علیه‏السلام) قَالَ: لَیْسَ عَلَى وَجْهِ الْأَرْضِ أَکْرَمُ عَلَى اللَّهِ سُبْحَانَهُ مِنَ النَّفْسِ الْمُطِیعَةِ لِأَمْرِهِ»؛  در پهنه زمین نزد خداوند، کسی أکرم و با ارزش‏تر و محترم‏تر از آن نفسی نیست که مطیع امر خدا باشد.

تنظیر تقوا و اطاعت الهی

کریم در آیه «إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاکُم‏»  هم آمده است که آیه شریفه می‏گوید: انسان باتقوا، کریم‏ترین آدم نزد خدا است. تقوا هم از اطاعت امر الهی به‏وجود می‏آید. یعنی نفسی که در سه بُعد وهمی، شهوی و غضبی‏اش، در محدوده امر خدا عمل کند، باتقوا است و مطیع امر الهی است. «الْمُطِیعَةِ لِأَمْرِ اللهِ» یعنی کسی که بر اساس شهوت و غضبش کاری نکند که مخالف امر خدا باشد.

معنای تریبت

اوامر الهی موجب می‏شود که عمل خارجی انسان بر طبق انجام شود. «الْمُطِیعَةِ لِأَمْرِ اللهِ» سراغ عمل خارجی می‏رود. حالا من این را با یک مقدّمه کوتاه کمی توضیح می‏دهم. ما در باب تعریف تربیت گفتیم: تربیت یعنی «روش گفتاری و رفتاری به دیگران دادن» که این هم مربوط به عمل است. رفتار و گفتار، هر دو عمل است. همین حرف‏هایی که من می‏زنم عمل است.

معنای تأدیب الهی

تأدیب چیست؟ تأدیب هم در ارتباط با عمل است و معنایش این است که اگر انسان بخواهد مؤدّب به آداب الهی شود و خودش را به تربیت الهی تربیت کند، فقط و فقط باید نسبت به اعمال خارجی‏اش مقیّد باشد که بر طبق دستور خدا عمل کند. این هم اطاعت امر الهی است.

علّت تأکید پیامبران بر اصلاح عمل

یک بحث دیگر هست که من باید اشاره‌ای به آن داشته باشم. اینکه شما می‌بینید انبیا و اولیا آمده‌اند روی اصلاح عمل تکیه کردند و انسان را به عمل کردن به دستورات الهی ترغیب کردند و از آن‌طرف انسان را از محرّمات و چیزهایی که مغبوض خداوند است، نهی کردند، به دلیل «اطاعت امر الهی» است. هم فعل و هم ترک، در هر دو اطاعت مطرح است. بالأخره همه بحث اطاعت، از عمل خارجی سر در آورد که گاهی از آن به تربیت اعضا و جوارح تعبیر می‌کنند.

تربیت اعضا و جوارح، مقدّم بر دیگر تربیت‏ها

یک‏وقت می‌گوییم: تربیت عقل، تربیت قلب، تربیت نفس، امّا یک‏وقت می‌گوییم: تربیت اعضا و جوارح. می‌گوییم: ابتدا اعضا و جوارحت را تربیت کن. گوشت را، چشمت را، زبانت را، دستت را و پایت را تربیت کن. یعنی اعضا و جوارحت را به روش رفتاری و گفتاری بر طبق امر الهی مؤدّب کن و این‌ها را در وادی اطاعت امر الهی قرار بده. در اینجا سراغ این می‌رویم که هسته مرکزی تربیت انسان، عبارت از این است که اعمالش را سر خود انجام ندهد و رضای خداوند را در نظر بگیرد.

چرا انبیا و اولیا بر روی این تکیه می‌کنند؟ حالا عرض می‌کنم، روایات هم داریم، وارد بحثش هم می‌شوم، به این ادب، ادب ظاهری می‌گویند.

صورت مُلکی ظاهری و ملکوتی غیبی

اهل معرفت در این باب مطلبی دارند که به‏وسیله آن، برای ما روشن می‌سازند، چرا انبیا و اولیا، این‏قدر روی اصلاح عمل تکیه می‌کنند. من خلاصه‌اش را برایتان می‌گویم. آن‌ها می‌گویند: انسان یک صورت مُلکیِ ظاهری و یک صورت ملکوتیِ غیبی دارد. صورت مُلکیِ ظاهری‌ انسان، همین ظاهر انسان است که من ظاهر شماها را می‌بینم و شما هم ظاهر من را؛ این صورت ظاهری است. سازنده صورت ملکوتیِ غیبی ما که دیده نمی‌شود، خود ما هستیم؛ بر خلاف صورت مُلکیِ ظاهریمان که ما سازنده آن نیستیم.

این مطلب خیلی دقیق است. صورت ظاهری ما با تولّد و رشد بر اساس وراثت شکل می‏گیرد، مثلاً من که خودم را از نظر ظاهری این‌گونه نساختم. خدا مرا ساخته است. امّا مسأله، صورت ملکوتیِ غیبی است که من خودم آن را می‌سازم. صورت غیبی را با ابزار مادّی نمی‌سازند، مثلاً اینکه برایش نقشه بکشند و آن را طرّاحی کنند. بلکه به‏شیوه دیگری شکل می‏گیرد.

حتّی ما این را داریم عمده چیزی که سرنوشت انسان، در عوالم بعد از دنیا به آن بستگی دارد، همین صورتِ ملکوتیِ غیبی است، چه در برزخ و چه در قیامت؛ و ما این صورت ملکوتیِ غیبی را با اعمال‌مان می‌سازیم.

ما «صورت برزخی» خود را با اعمالمان می‏سازیم

من مجبور هستم این حرف بزرگان را کمی توضیح بدهم. وقتی من عملی را انجام می‌دهم، این کار بر روی روحم نقش می‌بندد که ابتدا یک نقش گذرا است، امّا وقتی آن عمل را تکرار می‌کنم، برایم تبدیل به یک ملکه می‌شود. من با آن ملکه صورت باطنم را می‌سازم.

عمل خارجی را انجام می‌دهم، روی روحم نقش می‌بندد. تکرارش که کردم این نقش در درونم رسوخ می‌کند. ما به این می‌گوییم: «ملکه». اگر یک کاری را یک بار انجام دهم یادم می‌رود؛ امّا آن کسی که حرفه‌اش این است که هر روز این کار را انجام دهد، چه‏بسا در خواب هم این کار را انجام می‌دهد. چون این عمل برایش ملکه شده است. ما صورت غیبی و باطنی‌مان را با ملکاتمان می‌سازیم. حشر و نشر ما در عوالم دیگر با همان صورت غیبی و باطنی است که خود ساخته‏ایم، نه با این صورت ظاهری که داریم.

بعضی به صورت «گرگ»، بعضی «خوک» و بعضی «خودِ شیطان»…

آن‏وقت اینجا است که می‏گویند: اگر عملی را که من انجام دادم، بر اساس شهوتِ بی‌بند و بار بود، آن صورتِ حیوانی که برای باطنم می‌سازم و از آن تعبیر به صورت بهیمیه می‌کنیم، مثلاً خوک می‏شود که در بین حیوانات مظهر شهوت است. غضب را به‏کار می‌گیرم و با آن ملکه درست می‌کنم، ملکه‌اش صورت سبُعیّت و درندگی است؛ شیر باشد یا پلنگ. اگر کسی خُدعه و نیرنگ را تکرار کند که مربوط به وهم است و این ملکه‌اش شود، صورت ملکوتی او، صورت شیطان است. شیطان، مجسمه خدعه و نیرنگ است. عمل منعکس می‌شود و تکرار عمل ملکه‏ساز است و ملکه، صورت باطنی من را می‌سازد.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬

صورتی زشت‏تر از خوک و میمون!

در یک روایت، مسأله ترکیب ملکات در ساختن صورت باطنی و غیبی انسان مطرح شده است که اگر هم شهوت و هم غضب برای انسان ملکه شده باشد، صورتش چطور می‌شود؟ حتّی اگر وهم نیز با این‏ها ملکه شده باشد که مربوط به مسأله شیطنت است فرد چه صورتی پیدا می‏کند؟ یعنی وقتی این‌ها با هم جمع شود انسان به چه شکلی در می‌آید؟ این ملکات منشأ آن می‌شود که صورت ملکوتی انسان، شکل عجیبی پیدا کند.

لذا در روایتی آمده که پیغمبر اکرم فرمود: «قال رسول الله(صل‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم): یحشر بعض الناس علی صور تحسن عنده القرده و الخنازیر»؛ بعضی از مردم به صورتی محشور می‌شوند که صورت میمون و خوک پیش آن‌ها زیبا است. وقتی محشور می‌شوند، صورت عجیبی پیدا می‌کنند! این برای همان ملکات است.

معنای ادب ظاهر

ملکات به‏وسیله اعمال ساخته می‌شوند. مسأله مربوط به اعمال، تربیت و تأدیب است. اینکه انسان خودش را تربیت و ادب کند. اوّل ادب ظاهر مطرح است. ادبِ ظاهر یعنی عمل و تأدیب آن یعنی محدود کردن عمل به آنچه رضای خدا در او است. من کاری با این ندارم، من فقط سراغ حلال و حرام می‌روم. عمل حرام انجام ندهد. اگر شهوت بی‌بند و بار باشد، خوک است. غضب بی‌بند و بار باشد، گرگ است. حقّه بازی و کلک ملکه‌ شود، شیطان است.

تلاش برای آدم ماندن!

اینکه انبیا و اولیا آمدند نفس را هدف‌گیری کردند، نفس به معنای قوای سه‏گانه که وهم، شهوت و غضب است، جهت این بوده که می‌خواستند کسانی که در این دنیا صورت انسان دارند در برزخ و قیامت صورت‌شان عوض نشود.

با هرکس، همان‏طور که آمده، برخورد می‏کنند

ما سازنده صورت باطن خود هستیم. صورت ظاهرمان را خودمان نمی‌سازیم امّا صورت باطن‌مان را خودمان می‌سازیم و جا دارد که در قیامت، بر طبق صورت باطن ما با ما رفتار کنند. من یک مثال بزنم؛ تا حالا شده است مثلاً در منزل‌تان یک حیوان کثیفِ متعفّن بیاید و شما آن را احترام کنید و آن را در اتاق مهمان‌خانه ببرید و از او پذیرایی کنید؟ حتّی از این هم ساده‏تر؛ اگر کسی به شکل حمار بیاید، با او چطور رفتار می‏کنید؟! برای حمار طویله درست می‌کنید.  غذای حیوان مخصوص است و جایش هم مخصوص است. من این مثال‌ها را می‌زنم تا خوب متوجّه شوید که عدل الهی درست است. در نشئات دیگر هرطور خودمان را ساخته باشیم، بر طبق ساخته ما، با ما عمل می‌کنند.

نمی‌شود کسی در این دنیا هر جنایتی و هر کار زشتی انجام دهد، بعد در قیامت از صدر نشینان بهشت قرار بگیرد. لذا جهت اینکه در باب تربیت و ادب تکیه می‌شود، این است که اهل معرفت می‌گویند. آن‏ها می‌گویند: تو سازنده صورت باطنی غیبی‌ات هستی. وقتی‏که از این دنیا رفتی، این صورت می‌ماند و آن صورت غیبی باطنی، در برزخ و قیامت ظاهر می‌شود.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬

اقسام ادب

این ادب، ظاهری بود که گفتیم. امّا در باب قسم دیگر ادب باید بگوییم: «الادب ادبان ادب السر و ادب العلانیه فادب السر طهاره القلوب و ادب العلانیه حفظ الجوارح من الذنوب»؛ ما دو نوع ادب داریم؛ ادب باطن و ادب ظاهر. اهل معرفت ادب باطن را طهارت قلوب می‌دانند که بعد بحث می‌کنم و ادب ظاهر هم «حفظ الجوارح من الذنوب»؛ یعنی حفظ اعضا و جوارح از گناهان است.

دلیل بعثت پیغمبر اکرم

بعثت پیغمبر اکرم هم بر روی همین محور بود. حضرت می‌گفت: من می‌خواهم شماها را از وادی حیوانیت و شیطنت بیرون بیاورم! شما می‌میرید، برزخ دارید، قیامت دارید، آنجا به صورت حیوانات و درندگان و شیطان و… در نیایید!

اینکه پیغمبر بر امر و نهی تأکید می‌کرد، برای این بود که انسان در قیامت به صورت حیوان در نیاید و می‌فرمود: من نمی‌خواهم شما آنجا به صورت حیواناتی در بیایید که در این عالم نظیرش نیست. یعنی مجموعه‌ای از حیوانات به‏هم آمیخته شوند. حتّی این تعبیر هم از پیغمبر اکرم صادر شد که معروف است؛ «إِنَّمَا بُعِثْتُ لِأُتَمِّمَ مَکَارِمَ الْأَخْلَاقِ»؛  من برای تعالی مکارم اخلاق آمده‏ام. مکارم الاخلاق هم مربوط به اعمال است. من برای این آمدم.

امّا آیا این حرکت، ثمره‏ای به‏طور غالب در آن جامعه داشت؟ نه؛ گروهی بودند که این‌ها دست پرورده پیغمبر بودند. ولی در مقابل، کسانی بودند که من نمی‏توانم بگویم این‌ها در برزخ و قیامت، صورت غیبی‌شان مثل گرگ، پلنگ، شیر و دیگر درنده‏ها باشد، بلکه صورتشان خیلی بدتر از این‏ها است. مثل همین که خود پیغمبر تعبیر فرمود: بعضی‏ها بدتر از میمون‌ها و خوک‌ها هستند.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬

خبرگزاری فارس: رئیس گروه علوم قرآنی مرکز فرهنگ و معارف قرآن گفت: نظر به جلوه‌های جان گرفتن طبیعت که به نوعی رستاخیز گیاهان است، نشانه‌ای است برای ادراک بهتر رستاخیز در قیامت.

خبرگزاری فارس: نظر به احیاء طبیعت نشانه‌ای برای پیوند انسان به رستاخیز در قیامت است.

حجت‌الاسلام والمسلمین «سعید بهمنی» رئیس گروه علوم قرآنی مرکز فرهنگ و معارف قرآن در گفت‌وگو با خبرنگار آیین و اندیشه فارس عنوان کرد: سیر در طبیعت و نظر به آن در بهار که در نزد ما ایرانیان در روز سیزدهم فروردین به صورت یک سنت و آیین درآمده، از دو جنبه اساسی قابل تحلیل است.

وی با بیان اینکه سفر کردن در فرهنگ اسلامی امری ممدوح و پسندیده‌ است، گفت: جنبه‌ی نخست سیر در طبیعت در سفر نهفته است، بدین معنی که انسان از منزل خود فاصله گرفته و به دامان طبیعت می‌رود. به نقل از حضرت رسول(ص) آمده است که «رهبانیة امتی السفر».

عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، افزود: پیروان برخی ادیان برای تعالی نفس خود با دیرنشینی، انزوا و گوشه‌نشینی، ریاضت می‌کشند؛ ولی در اسلام، رهبانیت با بیرون رفتن از منزل و سفر کردن، شکل می‌گیرد. رهبانیت که در ضمن گوشه‌نشینی انجام می‌شود محرومیت از برخی از امور را به دنبال دارد. چنانکه وقتی به سفر می‌رویم از منزل و امکانات معمول زندگی فاصله می‌گیریم. بدین وسیله از برخی رفاه و راحتی محروم شده و زمینه‌ی ریاضت شکل می‌گیرد.

وی جنبه دیگر نظر کردن به طبیعت را نگاه کردن به زنده شدن زمین بیان کرد و گفت: معمولا در فصل بهار، بیشتر رستنی‌ها می‌رویند، درختان جوانه می‌زنند و شکوفه بر سر می‌نشانند. این رویش صحنه‌هایی تماشایی و دلپذیر از تجلی رحمت الهی را پدید می‌آورد. این مشاهده، یادآور این سخن الهی است که «فَانظُرْ إِلَى آثَارِ رَحْمَتِ اللَّهِ کَیْفَ یُحْیِی الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا إِنَّ ذَلِکَ لَمُحْیِی الْمَوْتَى وَهُوَ عَلَى کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ؛ پس بنگر به آثار مهر خدا که چگونه زمین را پس از مرگ زنده می‌کند. همانا او زندگی‌بخش مردگان است؛ و او بر هر چیزی تواناست» (روم/ ۳۰، ۵۰)

تماشای چگونگی زنده‌شدن و جان گرفتن زمین مرده و درختان خشکیده تماشای رستاخیز گیاهان است.

حجت‌الاسلام بهمنی خاطرنشان کرد: احیاء زمین و رستاخیز طبیعت از نشانه‌های آفاقی رستاخیز انسان‌ است. بنابراین، سفر کردن و دور شدن از امکانات رفاهی زندگی همراه با تماشای تجلی اسم احیاگر خدا در بهار و به ویژه در روز سیزدهم، انسان را با رستاخیز خودش در قیامت پیوند می‌زند.

متن نامه‌ی دربردارنده‌ی پیشنهاد

سلام و تحیت
ابتدا سال نو را خدمت حضرتعالی و همه دوستان و عزیزان تبریک و تهنیت عرض میکنم و امیدوارم که همگام با رستاخیز در طبیعت توفیق بهبود ارتباط با خودمان، جامعه خودمان و خدای خودمان را نیز پیدا کرده و در این رستاخیز همراهی کنیم. انشاء الله.
اجازه می خواهم یکبار دیکر از آشنایی با جنابعالی و آن مجموعه معنوی که حقیقتاً توفیقی بود خدا را شکر کنم. بنده به تناسب ماهیت و محتوای سایت و همینطور اهداف خوب ذکر شده که نهایتاً یک نوع تعامل با نخبگان و ارباب نظر و در یک معنا سرمایه های انسانی شهرستان قوچان را مطمح نظر داشت.

به ذهنم رسید که تعامل بهتر است قالبی پیدا کند و یک مقدار با طرح و برنامه و بلکه برنامه ریزی شده تر اگر اقدام شود شاید مقصود حاصل آید. همانطور که مستحضرید تعامل با اهداف مورد نظر، خود یک اقدام متاخر است نسبت به شناخت گروههای هدف؛ لذا بسیار مناسب خواهد بود که در قدم اول راهکار شناسایی این افراد شناسایی شود. در این مسیر پیشنهاد حقیر طرح ریزی ایجاد بانک اطلاعات نخبگان شهرستان قوچان است(که البته مقداری مبانی نظری کار باید فراهم شود. حدود مفهومی و جغرافیایی و غیره باید تعریف عملیاتی شود که فی المثل آیا در «حوزه اندیشه» می خواهیم افراد را شناسایی کنیم یا در «سایر حوزه‌ها» هم شناسایی افراد مورد نظر است. مثلاً، «نخبگان و کارآفرینان تاثیرگذار اقتصادی شهرستان» هم لازم است، «نخبگان داخل و موجود در شهرستان» یا «همه نخبگان قوچانی هر جای ایران و بلکه جهان» که دغدغه‌ای و عرقی  و بلکه دینی نسبت به مردم این خطه از ایران اسلامییمان دارند اینها شفاف تعریف شوند). بهتر است دوستان عالم یک نمودار یا الگوریتم اولیه و پیش نویسی را طراحی کنند که همه فرآیندهای ایجاد بانک دیده شود. در این مسیر اگر اجماعی حاصل آمد حقیر در حد بضاعت آماده همکاری هستم.

و من الله التّوفیق

صادقیان

پاسخ

برادر ارجمند جناب آقای محمدحسن صادقیان

با سلام و تحیت

متقابلاً سال نو را تبریک می‌گویم و امیدوارم این سال و همه‌ی سال‌های عمرتان خجسته و پربرکت باد. از بذل عنایتی که فرموده‌اید، متشکرم. همچنین از اینکه هدف پایگاه را به نوعی ستوده و تأیید فرموده‌اید سپاسگذارم. به نظر می‌رسد، حضرت‌عالی هدف را منحصر در محدوده‌ی قوچان فرض کرده‌اید؛ در حالی که هدف پایگاه اعم از قوچان است.

گزاره‌ی هدف در پایگاه چنین است: در صدد فراهم کردن محیطی برای ارتباط با اهل علم، همراهان، بستگان و دوستان، هستم. این گزاره ارتباط را منحصر به اهالی قوچان نکرده است. با این حال، ایده‌ی پیشنهادی شما قابل بررسی است و آن را در جلسه‌ی ماهانه‌ی طلاب قوچانی مطرح خواهم کرد.

اگر لطف فرموده و خود را بیشتر معرفی فرمایید و رزومه‌ی خود را بفرستید، به اطلاع اعضای جلسه خواهد رسید.

با تشکر و آرزوی موفقیت

سعید بهمنی

۷ / ۱ / ۱۳۹۱٫ قم

نوروز آغاز است؛ آغاز فرصتی دوباره؛ فرصت رَستن و رُستن.

به یقین سلوکِ گذشته‌ی هر کس در رقم زدنِ فرصت‌های آینده‌ی او نقش‌آفرینی خواهد کرد. البته  در هر حال، غفار بودن خدا چاره‌ساز است. توّابِ رحیم، راه جبران و پاک کردن آثار نامطلوب گذشته را فراروی انسان نهاده است. کسی که توفیق توبه یابد، بسی سعادتمند خواهد بود و آنکه با توبه سعادتمند شود، آسوده از گذشته، به حال و آینده‌ اهتمام خواهد کرد.

دستیابی انسان به قلب سلیم، در گرو استدراک مافات و توبه و خالص کردن نیّت و عمل در مسیر حال و آینده‌ است. با سلامتِ قلب بهای همه‌ی خوبی‌ها را خواهی داشت. اینگونه است که تحوّل به احسن‌الحال رقم می‌خورد و جنود عقل در وجودت استقرار خواهد یافت. آنگاه واجد همه‌ی مکارم خواهی شد یا دست‌کم صلاحیت وجدان همه‌ی مکارم را خواهی یافت. رَستن از جنود جهل و رُستن از خاک تمنیّات و اهتدا به افلاک شهود و معرفت، نتیجه‌ی طبیعی این بازگشت و آغاز مبارک است.

ای که ما را آفریدی و به احسان پروریدی، ای سریع‌الرضا، سر بر آستانت نهاده و امیدم به حنانیّت توست. آنچه خواهم، تنها از تو برآید. از تو برآید که بر محرابم گل‌برگ‌های اجابت بباری و مرا را به شهود مهر بیکرانت بخوانی. خدایا، اکنون که زمین با بارش آسمانی‌ات به اهتزاز درآمده و جشن رویش‌ و زندگی بر پا می‌کند، با لطف بی‌دریغت، بوستان وجود مخاطبم را بهاری و جانش بیش از پیش قدسی گردان.

زودتر از هر سال

هر سال در آستانه‌ی سال نو به اتفاق عمو و عمه‌ها سفر می‌رویم. معمولاً این سفر به سوی مشهدالرضا (ع) است. حاج مادرِ (مادر بزرگ مادری) پدر در مشهد زندگی می‌کند. او تنها بازمانده از سلسله‌ی والدین پدر است. پدرمان او را خیلی دوست دارد. او نیز در میان بیش از سی نوه علاقه‌ی خاصی به پدر دارد که بزرگترین نوه‌ی اوست. امسال قرار بر این شد که به جای جادّه‌ی شاهرود سبزوار از سمت مازندران به مشهد برویم.

پدر و عمو مایل بودند از مسیر جاده‌ی شمال به مشهد برویم تا افزون بر اینکه با برخی از دوستان قدیمی خود  دیدار می‌کنند، در قوچان به زیات مزار مادر بزرگ (پدری) هم برویم.

تقسیم کار

امسال همچنین زودتر از هر سال یعنی روز پنج‌شنبه ۲۶ اسفند سفر خود را آغاز کردیم. قرار بود ما و عمه نرگس و خانواده‌اش از قم حرکت می‌کردیم و در راه به عمو فرید ملحق می‌شدیم. در آغاز سفر بابا از من خواست خاطرات سفر را بنویسم و از محمد و یحیی هم خواست با دوربین سفر را مستندسازی کنند.

ایستگاه مهتاب

اولین توقف ما در ایستگاه مهتاب بود که نخستین جایگاه سوخت بعد از قم در آنجاست. با عمه قرار گذاشته بودیم آنجا با یکدیگر همراه شویم. داداش محمد رفت تا بنزین بزند و بقیه به سمت نمازخانه رفتیم تا اولین نماز مغرب و عشای سفر را بخوانیم. در آنجا عمو غفوری (همسر عمه نرگس) را دیدیم. همینکه پدر به نماز ایستاد صفی تشکیل شد و جماعت قابل توجهی شکل گرفت. پس از نماز، یحیی (برادر کوچکتر من ـ ۱۰ ساله) اجازه گرفت و به ماشین عمه‌جان رفت تا با یحیی غفوری که یک سال از او بزرگتر است با هم باشند.

بنویس «عموی ورزشکار»

۲۶ / ۱۲ / ۱۳۹۰

 ملاقات با عمو، اوایل جاده‌ی فیروزکوه.

اولین دیدار با عمو در مقابل رستوران سنّتی زیتون، ساعت ۲۳ و ۸ دقیقه‌ شب جمعه، چند کیلومتر آن طرف‌تر از پلور در جاده‌ی فیروزکوه بود. دو برادر و بقیه به گرمی با یکدیگر احوال‌پرسی کردند. ناگهان متوجه شدم که عمو با پیراهن آستین‌کوتاه از ماشین پیاده شده است. فکر کردم هوا گرم است؛ ولی وقتی پیاده شدم، از سوز و سرمای شدید به خودم لرزیدم.

الان هم که پس از سلام و احوال‌پرسی و عکس یادگاری، داخل ماشین مشغول نوشتن هستم، هنوز از سرما می‌لرزم، اما ماشاءالله به عمو! انگار سرما به او اثری نداشت. گفتم: عمو سرما نمی‌خوری با پیراهن آستین کوتاه بیرون آمده‌ای؟

همین‌جا یعنی در ساعت ۲۳ و ۸ دقیقه‌ی شب جمعه ۲۷ / ۱۲ / ۱۳۹۰ بابا دفترچه‌ی یادداشت خود را به من داد تا ماجرای سفر نوروزی سال ۱۳۹۱ را بنویسم.بنویسم تا من هم دست به قلم شوم که به عقیده‌ی بابا، یکی از مهارت‌های لازم برای هر طلبه نویسندگی و خوب نوشتن است.

همینکه عمو فهمید قرار است ماجرای سفر را بنویسم، گفت: بنویس عموی ورزشکار. باید همین جا بگویم توصیه‌ها سبب می‌شود که تاریخ به نفع برخی نوشته و تحریف شود و بقیه‌ی ماجراها. هر چند من هم می‌خواستم آن‌گونه که عمو می‌خواست بنویسم؛ ولی مگر کسی باور می‌کرد؟ آن وقت باید پاسخ خیلی‌ها را می‌دادم که از کی تا حالا عمویت ورزشکار شده که ما نمی‌دانستیم.

خوشp style="text-align: justify;"‌سفر

این را هم بگویم. از حق که نگذریم، این عمو هرچند ورزشکار حرفه‌ای نیست؛ ولی تا بخواهی خوش‌سفر است و لحظاتی که با او هستیم برای همگی لحظاتی مفرِّح و رضایت‌بخش است؛ ولی از ورزش و اینجور چیزها خبری نیست. مگر استخر و سونا و مانند آن که خیلی مطلوب و گورای وجودش است.

بعدا شاید گفتم که او از جانبازان دفاع مقدس است و چیزی نمانده بود که پای راست خود را بر اثر اصابت راکت هواپیما در منطقه دهوک عراق از دست بدهد؛ ولی خدا با او یار بود که او را به سرعت با چرخبال به کرمانشاه منتقل می‌کنند و پس از چند سال بستری شدن و انجام عمل‌های جراحی فراوان توانستند کمی به ران درهم‌شکسته‌ی او سروسامانی بدهند.

بگذرم، خیلی زود عمو هم فهمید که باید خودش را بپوشاند و سراغ کاپشنش رفت. از این رو، فرصت نشد از او با آستین کوتاه عکس بگیریم. تازه اگر عکس هم می‌گرفتم، عکس که دما را نشان نمی‌دهد تا فهمیده شود که او در چه هوایی، تابستانی رفتار می‌کند. عکسی که اینجا هست پس از عقب‌نشینی وی در برابر سرما است.در این عکس به ترتیب از سمت راست: محمدحسین بهمنی (پسر عمو)؛ فرید بهمنی (عمو)؛ و محمد بهمنی (داداش) هستند. بقیه از گزند سرما به ماشین پناه برده و برخی حتی در داخل ماشین هم خود را با پتو و لباس‌های گرم پوشانده‌اند.

عمو اگرچه سرمای زمستان را جدی گرفت و لباسش زمستانی شد؛ ولی عموی ما تا بخواهی دل و جانش بهاری است و با او فضا بهاری و دلنشین می‌شود.

در جاده‌ی فیروزکوه

الان ۲ و ۳۰ دقیقه پس از نیمه شب، روز ۲۷ اسفند سال ۱۳۹۰ است. ماشین ایستاد، بابا و داداش با عمو تلفنی صحبت می‌کنند. گویا عمو خوابش گرفته. حدود سه ساعت است که با عمو هم‌سفر شده‌ایم. از قم با عمه و آقای غفوری حرکت کردیم و حالا آنها به دلیل مشکلی که برای رادیاتور اتومبیلشان پیش آمده توقف کرده و عقب مانده‌اند.

با فاصله‌ی اندکی با عمو از جاده‌ی فیروزکوه به سمت ساری حرکت می‌کنیم. عمه به پدر زنگ زد و خبر داد که مشکل اتومبیل آقای غفوری حل شده و راه افتاده‌اند. آنها حدود دو ساعت از ما عقب افتاده‌اند. پدرم سرِ شب به دوستش آقای برزا در گرگان خبر داد که قصد داریم به گرگان برویم و گفت اگر زود رسیدیم زنگ می‌زنم و خانه خواهم آمد، اگر دیر رسیدیم، مزاحم نمی‌شویم و صبح خواهیم آمد؛ ولی آقای برزا اصرار کرد که هر وقت آمدید زنگ بزنید تا بیایم و شما را به خانه ببرم و تأکید کرد که «هر وقت که رسیدید». پدر هم قرار گذاشت موقع رسیدن فقط پیامکی برای وی بفرستد، اگر بیدار بود چه بهتر، در غیر این صورت، همان صبح به منزلشان برویم.

گرگان

مسجد حضرت اباالفضل (ع) گرگان

ساعت ۳ و ۳۷ دقیقه وارد گرگان می‌شویم. کنار میدان بزرگ ورودی شهر، جلوی مسجد حضرت اباالفضل (ع) می‌ایستیم. محمد که از ساعتی قبل راننده ماشین عمو بود، پیاده می‌شود و داخل مسجد می‌رود تا ببیند اوضاع برای ماندنِ شب چطور است. سال پیش همین موقع از شب، در همین مسجد گذراندیم. چشمه‌ای است از مهمان نوازی گرگانی‌ها. تمام امکانات و نیازهای مسافران را در خود دارد. چراغ روشن، بخاری‌های گرم، حمام و سرویس بهداشتی، آب‌ جوش صلواتی و ... . مانند آن را در مسیرها و شهر های دیگر ندیده‌ایم. البته حتماً مانندی دارد، و بلکه بهتر از آن. اما در مسافرت هایی که ما به جنوب و شمال از مسیرهای مختلف داشتیم چنین مسجد و امکانات مهیّایی ندیدیم. محمد خبر می‌دهد که مسجد جا ندارد. بعید هم نبود. اینجا بیرون مسجد به سختی جای پارک پیدا می‌شود. امشب حضرت اباالفضل (ع) از همه جای ایران مهمان دارد!

خانه‌ی دوست کجاست؟

راه می‌افتیم و پدر به آقای برزا پیامکی (فقط کلمه‌ی سلام) می‌فرستد. ساعت: ۳:۴۵ پس از نیمه شب است. در این فکر بودم که به احتمال زیاد، ایشان خواب‌اند و احساسم این بود که پدر فقط به دلیل اصراری که فرموده بودند پیام را فرستاد؛ ولی ایشان فوراً تماس می‌گیرند و اصرار می‌کنند که بایستیم تا خود بیایند و ما را تا منزل راهنمایی کنند. با درخواست مصرّانه‌ی پدر نشانی را می‌دهند، ولی باز می‌گویند که سر میدان آخر منتظرتان هستم.

منزل دوستی قدیمی و گرامی

چند لحظه توقف و عکس انتخاباتی عمو

افق‌های دوردست

نشان از پدر

کبودوال

تنها آبشار جلبکی جهان

نماز جماعت در جنگل کبودوال

قوچان

 منزل مادر جون (مادر شهیدان محمدرضا و غلام‌رضا اسدی)

مزار مادر و زیارت عاشورا

مشهد

استقرار در منزل حاج مادر

زیارت علی بن موسی الرضا (ع) ثامن الحجج

لبخند بهاری داداش یحیی

پدر و مهدی همراهی (پسر خاله ماهره)

مهمانی حاج مادر و مشارکت عمو

منزل دائی بهمن (اوغازی)

منزل خاله زهره

جستجو و مرور سه ساعته نهج‌البلاغه

منزل خاله بهجت

منزل دخترخاله لیلا

منزل خاله ماهره

منزل دائی داوود

نمای کلی منزل دائی داوود

دیدار با یک خویشاوند و دوست قدیمی

نوعی همایش ـ گردهم‌آیی ـ سالانه فامیلی؛ به همّت آقای همراهی و خاله ماهره

 حیوان باوفا

بازگشت از مشهد

زیارت بارگاه رضوی پیش از بازگشت

زیارت قبور شهدا پیش از بازگشت

سبزوار

با سرعت مجاز به دنبال عمو

اصفهان

منزل باباجان (پدربزرگ مادری)

منزل خاله طیّبه (خاله‌ی مادر)

منزل دائی مهدی یزدی (دائی مادر)

منزل عمو حبیب زارعی (عموی مادر)

ماجرای شکستن تخم شترمرغ

بازگشت به قم

بعد از ظهر روز دوشنبه ۷ / ۱ / ۱۳۹۱ من و پدر پس از اقامت دو روزه در اصفهان به قم مراجعت کردیم. مادر، یحیی و فاطمه در اصفهان ماندند و قرار است پنج‌شنبه به اتفاق باباجان و مامان‌جان (پدر و مادربزرگ مادری) به قم بیایند.

 «قصد داشتم پیش از آنکه مطالب نوشتاری را ثبت کنم، مستندات تصویری سفر را در این صفحه درج کنم؛ ولی متأسفانه وردپرس (نرم‌افزار سایت) مشکل دارد و نمی‌توان بیش از این مطالب را با تصویر روایت کرد»

ادامه دارد ... .

اینجا سخن من در باره‌ی عواطف فاطمه نسبت به من است که دائی بزرگش هستم. پیش از اینکه به قم بیایند، عاطفه‌ی چندانی نسبت به دائی‌اش نشان نمی‌داد؛ ولی از زمانی که به قم آمده‌اند، محبت‌ فوق‌العاده‌ای در رفتار او دیده می‌شود. هر وقت به دیدن ما می‌آیند به اتاقم می‌آید و با عاطفه‌ی فراوان با من سلام و احوال‌پرسی می‌کند. معمولاً همراه با آمدنش نامه‌هایی را که پیشتر برایم نوشته با خودش می‌آورد و بخشی از عواطف و محبّـت خود را از طریق نامه‌ها و نقاشی‌هایش ابراز می‌کند. در میان خانواده‌ی ما تا کنون روابط عاطفی قابل توجهی برقرار بوده است. به ویژه محبّت پدر و مادر او نسبت به ما مثال‌زدنی است. این عواطف، سبب شده تعامل خانوادگی در سطح مطلوبی قرار داشته باشد. فاطمه پیش از این، اینگونه نبود؛ ولی حالا، با استعداد و هوشی که دارد گوی سبقت را از دیگران ربوده و تجلّیّات محبتش ابعاد گوناگونی یافته است.