نیاز به اصول و قواعد تفسیر و مهارت کافی در کاربست آنها در استدلال به قرآن کریم

ادعای تنها در ایده‌پردازی از قرآن، قابل پذیرش نیست/ تبیین لوازم ایده‌پردازیحجت‌الاسلام والمسلمین سعید بهمنی، عضو هیئت علمی پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن کریم در گفت و گو با ایکنا؛گفت: برداشت از قرآن کریم مانند برداشت از هر متن دیگری نیازمند اصول و قواعد تفسیر متن است و طبعا اصول و قواعد تفسیر متن هم متاثر از زبانی است که متن با آن پیام خود را منتقل کرده است.

عضو شورای توسعه فرهنگ قرآنی کشور افزود: ما با قواعد زبان انگلیسی و اسپانیولی نمی‌توانیم سراغ فهم زبان عربی برویم نه در قواعد کلی و نه در اجزاء و ترکیبات آن، هر چند در سطحی بسیار کلی می‌توان اشتراکاتی میان همه زبان‌ها پیدا کرد؛ اما این قواعد به طور مستقیم در تفسیر نقش ایفا نمی‌کند.

بهمنی با بیان اینکه انتقال از دال‌های قرآنی به مدلول‌های ادعایی نیاز به اصول و ضوابط مشخصی دارد بیان کرد: اگر بفرمائید که قرآن، خلقت انسان را از خاک دانسته و بخواهیم آن را به غیر خدا تعمیم بدهیم هیچ دال قرآنی چنین چیزی را تأیید نمی‌کند؛ زیرا عبارت قرآنی «هو الذی خلقکم من طین»(انعام: ۲) از حیث فاعل یعنی خدا قضیه شخصیه و غیرقابل تکرار برای غیرخداست.

عضو هیئت علمی پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن کریم اظهار کرد: اگر ما باشیم و این گزاره، هیچ دلالتی بر تعمیم خالق‌ها ندارد؛ مگر دلیل معتبر دیگری به آن ضمیمه شود که نشان دهد خلقت منحصر به خدا نیست و دیگران هم می‌توانند انسان بیافرینند؛ آیه یادشده تصریح دارد که «هو الذی خلقکم» یعنی «اوست که آفریدتان» بنابراین آیه هیچ دلالتی بر امکان آفرینش انسان به وسیله غیر خدا ندارد.

وی افزود: «طین» یکی از منشأهای خلقت انسان است. اگر کسی از میان دال‌های قرآنی چیزی بیابد که با به‌کارگیری ضوابط و قواعد معتبر تفسیر، بتوان آفرینش انسان را منحصر در آفرینش خدا ندانست باید آن را بیان کند و سامانه دلالی آن را تبیین کند. ممکن است دالی برای چنین مدلولی وجود داشته باشد؛ ولی دست‌کم «هو الذی خلقکم من طین»؛ «خلقته من طین»(اعراف: ۱۲ و ص: ۷۶) یا «إنی خالق بشرا من طین»(ص: ۷۱) چنین دلالتی ندارد.

بهمنی با بیان اینکه اگر برای نمونه عبارت اینگونه بود که «خُلِقتم من طین» یعنی فعل به صورت مجهول بیان می‌شد، صراحت آیات یادشده را نداشت. بنابراین شاید می‌شد کسی فرضیه آفرینش مطلق انسان به وسیله غیرخدا را مطرح می‌کرد و با دلایل دیگری فرضیه را تقویت می‌کرد؛ ولی چنین چیزی در قرآن به چشم نمی‌خورد؛ گفت: امروز مانند همیشه امکان تفکر در قرآن کریم و برداشت از آن برای همه وجود دارد؛ ولی ناگزیر باید برداشت‌ها تابع قواعد و ضوابط صحیح باشد و وجه دلالت آن به روشنی تبیین شود؛ بنابراین تنها ادعا و نسبت دادن به قرآن بدون تبیین وجه دلالت پذیرفته نیست.

وی بیان کرد: ادعای مدالیل بی دال د آسیب‌آفرین است.متاسفانه برخی با توجه به مفردات قرآن و تداعیات برآمده از آن مدالیل بی دلالتی را ادعا می‌کنند که صحیح نیست. تداعیات هیچگاه برای استدلال کافی نیست. هر کس ادعایی دارد و مدلولی را ادعا می‌کند باید سامانه دلالی درست و قابل پذیرشی داشته باشد. برای فهم و تبیین قرآن کریم افزون بر آگاهی از اصول و ضوابط فهم، باید مهارت کافی نیز داشت.

عضو هیئت علمی پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن کریم با بیان اینکه در دوره جدید به صورت خاص و در گذشته به صورت ارتکازی بر این مسئله تاکید شده که افزون بر اصول و قواعد و مهارت‌ها باید از فلسفه تفسیر هم آگاه باشیم تصریح کرد: کسی که دنبال برداشت از قرآن است باید از مبانی هستی‌شناسی، قرآن‌شناسی، روش‌شناسی و حتی معرفت‌شناسی فهم قرآن کریم آگاهی داشته و بتواند آنها را تبیین کند.

بهمنی در پاسخ به این سؤال که آیا طبق برخی ادعاها می‌توان هدهد را برای جاسوسی تربیت کنیم بیان کرد: برخی کارها مانند آنچه در سیرک‌ها انجام می‌شود و یا در تربیت برخی حیوانات برای کارهای مخصوص مانند سگ‌هایی که قاچاق را کشف می‌کنند و موجودات تا اندازه‌ای تربیت‌پذیر هستند و حتی حشرات را هم می‌توان ولی اینکه حدود این مسئله چیست قابل بررسی است و باید تعیین شود که ادعا چیست و در مورد این مسئله نیز چون مصداق جاسوسی برای آن تعیین شده در واقع کاربری در حدی که حضرت سلیمان از آن بهره برده نیازمند تحقیق است زیرا اینکه دالی مبنی بر اینکه غیر انبیاء هم می‌توانند کاری را که سلیمان کرده است انجام دهند باید وجود داشته باشد بنابراین از لحاظ فلسفی امتناعی برای این کار وجود ندارد ولی گزارشی بر وقوع عادی آن نداریم.

عضو هیئت علمی پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن عنوان کرد: مثلا در تربیت سگ‌هایی که برای کشف  مواد مخدر استفاده می‌شود سگ با صاحبش سخن نمی‌گوید ولی علائمی نشان می‌دهد که دال بر وجود مواد مخدر است لذا باید برای هر ادعایی، مدالیل آن را هم بیان کنیم.

VN:F [1.9.13_1145]
Rating: 0.0/5 (0 votes cast)