فلسفه سرور در عید فطر

حجت‌الاسلام و المسلمین سعید بهمنی، عضو هیئت علمی پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در گفت‌وگو با ایکنا؛ به ارائه توضیحاتی در زمینه عید فطر و ماه مبارک رمضان پرداخت و بیان کرد: عید به معنای یک فلسفه سرور در این عید فطر مری است که بازگشت دارد و دوره آن تکرار می‌شود و این تکرار نیز همراه با سرور و شادمانی و شادباش است، در واقع تکرار اعیاد تکرار سرور است، بعد از ماه عبادت و مناسک به ویژه مناسک جسمی نیز این است که مومن به فطرت اصلی که تقوا است بازگشته است.


وی در ادامه و با توضیح مطالب فوق افزود: چون برخی از مناسک ما مانند تفکر و دعا کردن درونی است اما نماز افزون بر خشوع که درونی است، دربردارنده برخی حرکات فیزیکی و جسمی است. روزه نیز افزون بر نیت و اخلاص یک عبادت جسمی به شمار می‌آید. هنگامی که به احرام روزه محرم می‌شویم، از برخی اشیاء مربوط به جسم منع می‌شویم. هر چند در احکام آمده است که دروغ نبستن به پیامبر(ص) نیز حرام است اما در روزه ماه مبارک رمضان این عمل مبطل روزه است.

بهمنی بیان کرد: در عین حال جسم ما به مناسک روزه به صورت خاص می‌پردازد و جسم اولین هدف روز است. قرار است این تمرین جسمی، آن را برای کمک به روح و قلب آماده کند که ظرف آموزه‌های الهی و ظرف تحقق مطالب الهی است. وقتی وقتی جسم و جان با روزه نیرومند شد، توانایی‌هایی به دست خواهد آورد. این توانایی‌ها ظرفیتی را ایجاد می‌کند که سبب درک بیشتر حضور خداست.
عضو هیئت علمی پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی تصریح کرد: ادراک حضور خدای متعال سبب به وجود آمدن کیفیتی درونی به نام تقواست. از آن جهت که از ماده وقایه گرفته شده است یک کیفیت و حالت نفسانی است که سبب حفظ انسان از نامطلوب‌هاست.
وی در ادامه افزود: در آموزه‌های دینی تقوا بسیار گرامی و گران‌قدر است. روزه مقدمه تقوا است. بدین معنی که میان روزه و تقوا رابطه‌ای علّی و معلولی وجود دارد. هرچند این رابطه اقتضاییست؛ ولی اقتضای شدیدی میان روزه و شکل گرفتن تقوا در انسان وجود دارد. خداوند در آیه ۱۸۳ سوره مبارکه بقره می‌فرماید «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا کُتِبَ عَلَیْکُمُ الصِّیَامُ کَمَا کُتِبَ عَلَى الَّذِینَ مِنْ قَبْلِکُمْ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ»، نفرمود «لتتقوا» تا حکایت از علت تام داشته باشد؛ علت تام نیست؛ اما اقتضای شدید است. این بدان معنیست که اگر کسی مناسک روزه را به درستی به جای آورد، این امکان وجود دارد که متقی شود. تقوایی که خود منشا برکات فراوان و بهترین توشه برای آخرت است، شاید فلسه عید فطر این است که انسان بعد از این که با روزه واجد صفت تقوا شده است به فطرت اصلی خود یعنی تقوا باز می‌گردد که روز شادمانی و سرور او خواهد بود..
بهمنی تصریح کرد: انسان در این مرحله ناب شده و از آلودگی‌هایی که مانع ادراک حق شده می‌رهد. معمولا انسان وقتی حق را درک کرد واجد صفت تقوا می‌شود و این مسئله نیز وجدانی و یافتنی است، صفت تقوا برای انسان اوج و نقطه عزیمت او برای قرب الی الله و کسب مکارم اخلاق و صفات عالیه است. گویی انسان با این مناسکی که انجام داده، جسم خود را صیقل داده است و به فطرت اصلی خود نزدیک‌تر می‌شود.
عضو هیئت علمی پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در پاسخ به این سؤال که آیا عید فطر کارکرد اجتماعی دارد یا خبر؟ بیان کرد: بله، نماز عید فطر که مستحب موکد است و به جماعت خوانده می‌شود همین را نشان می‌دهد، در اینجا نظریه شهید مطهری را یادآوری می‌کنم، ایشان معتقد بود که همانطور که فرد یک حقیقت بیرونی دارد، جامعه نیز دارای یک حقیقت بیرونی است و استدلال ایشان این است که همانطور که افراد احکامی دارند، جوامع نیز دارای احکامی هستند و احکام تکوینی که سنت‌های الهی هستند و هم احکام تشریعی را شامل می‌شود. با این تفاوت که حقیقت فردی و روان‌شناسانه مقدم بر حقیقت اجتماعی و جامعه‌شناسانه است؛ زیرا جامعه بدون افرادی محقق نمی‌شود.
وی تصریح کرد: یعنی اگر در مورد انسان فرمود «مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَهِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا»، در مورد جامعه نیز فرموده است که «لِکُلِّ أُمَّهٍ أَجَلٌ» که یک حکم تکوینی است و مربوط به جامعه و امت است، پس وقتی احکام تکوینی به او تعلق می‌گیرد، یعنی شخصیت ممتاز و مستقل از افراد را دارد و به رغم اینکه این دو حقیقت را دارند و هر دو نیز در کنار یکدیگر از اصالت برخوردار هستند، اما شهید مطهری معتقد است که در مقایسه با شخصیت فردی و اجتماعی، اصالت با آن حیث روانشناختی انسان است که فردی است.
بهمنی بیان کرد: یعنی جامعه از آحاد تشکیل می‌شود، وقتی آحاد هر کدام به تنهایی مناسکی را به جای آورند و به فضل الهی به فطرت اصلی خودشان نزدیک شوند و واجد صفت تقوا شوند، سپس دور یکدیگر جمع می‌شوند و خداوند را حمد و ستایش می‌کنند، فقرات نماز عید فطر نیز مملو حمد خدا و یک امر اجتماعی است که همه با یکدیگر به ستایش خداوند می‌پردازند.
وی در انتها به دعای قنوت این نماز اشاره و تصریح کرد: در این قنوت مشاهده می‌کنیم که مسئله حمد و ستایش خداوند بسیار مهم است، وقتی که انسان ناب می‌شود آن زمان است که خداوند را ادراک کرده‌ایم و شایسته حمد او شده‌ایم و از مقام تقوا به مقام حمد می‌رسیم، البته هر کسی به اقتضای این که چقدر آن مناسک روزه را با خلوص انجام داده، حمدش نیز با کیفیت‌تر خواهد بود.

VN:F [1.9.13_1145]
Rating: 0.0/5 (0 votes cast)