تنوع نيازهای جامعه؛ زمينه‌ساز پيدايش تفسير جامع قرآن كريم

تنوع يافتن نيازهاي جامعه زمينه‌ساز پيدايش روشي در تفسير، با عنوان تفسير جامع شده است؛ در اين روش مفسر مي‌كوشد با استفاده از مجموعه‌اي از روش‌ها به استخراج همه مفاد و محتواي آيات قرآن كريم پرداخته و به روشي اجتهادي، آيات را تفسير كند.

به گزارش واحد خبر پایگاه معارف قرآن به نقل از ايسكا به نقل از خبرگزاري ايكنا، حجت‌الاسلام و المسلمين سعيد بهمني، تفسير روايي را ميراثي بزرگ، منحصر به فرد و گرانبها دانست و گفت: تفسير روايي از اولين روش‌هاي تفسيري است و قدمت آن به دوران صدر اسلام بازمي‌گردد كه صحابه با استفاده از توضيحات پيامبر اكرم(ص) درباره آيات، و با استناد به آن چه از پيامبر(ص) شنيده بودند، به تفسير و توضيح قرآن براي سايرين مي‌پرداختند.

حجت‌الاسلام بهمني افزود: بنابراين اساساً تفسير با تفسير روايي آغاز شده و پس از دروان اوليه صدر اسلام نيز اين روش تفسيري در دوره‌هاي متعددي، به عنوان روش اصلي و حاكم مطرح بوده است. اما با فاصله گرفتن هر چه بيشتر از عصر نزول، نياز به تحليل لغت و ادبيات بيشتر شد و مباحث ديگري همچون توضيحات ادبي و لغوي نيز به تفاسير ذيل آيات افزوده شد و پس از آن با گسترده شدن دامنه مباحث ديني، تفسير جنبه‌هاي متعددي به خود گرفت.

وي با اشاره به تفاوت تفسير روايي در رويكرد تشيع و اهل تسنن، عنوان كرد: در حالي‌ كه برادران اهل سنت در تفسير روايي از روايات منقول از پيامبر اكرم(ص) و صحابه استفاده مي‌كنند، تفسير روايي در رويكرد شيعي، تفسير متخذ از روايات پيامبر اكرم(ص) و ائمه معصومين(ع) است. در واقع نزد شيعه روايات نقل شده از صحابه به خودي خود فاقد حجيت است، مگر اينكه سلسله اسناد و راويان به پيامبر اكرم(ص) و يا يكي از معصومين(ع) رسيده باشد.

حجت‌الاسلام بهمني با بيان اين مطلب كه توجه به تفسير روايي از جهات متعدد ضروري است، اظهار كرد: توجه به تفسير روايي بنا بر نص خود قرآن كه پيامبر گرامي اسلام(ص) را مبين آيات الهي خوانده، يك امر ضروري است. براساس آيه «وَأَنزَلْنَا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ؛ و اين قرآن را به سوى تو فرود آورديم تا براى مردم آنچه را به سوى ايشان نازل شده است توضيح دهى» (نحل/ 44) كه در خطاب با پيامبر اكرم(ص) آمده است، يكي از رسالت‌هاي ايشان تبيين آيات قرآن كريم است.

بهمني اضافه كرد: آن چه در تفسير اتفاق مي‌افتد، اين است كه عالمان و كساني كه آگاهي لازم براي شناخت متن را دارند متن را توضيح مي‌دهند و اگر اقوال عالمان، گرامي و محترم است، سخنان آن كسي كه قرآن كريم بر او نازل شده و افرادي كه متصل به اين منبع وحي هستند، به طريق اولي، بايد مورد توجه قرار گيرد. بنابراين، هم عقلاً و هم نقلاً توجه به تفسير روايي ضروري است.

وي در پاسخ به اين پرسش كه آيا برداشت از آيات قرآن منحصر به تفسير روايي است؟، گفت: از آن روي كه قرآن كريم براي همه زمان‌ها و مكان‌ها حاوي پيام است و انسان‌ها مي‌توانند در دوره‌هاي گوناگون، بهره خود را از قرآن كريم بگيرند و همچنين به دليل متفاوت بودن نيازهاي افراد و جوامع و تنوع يافتن اين نيازها در طول زمان، ضرورتاً شكل‌هاي جديدي از تفسير پديد مي‌آيد.

عضو هيئت علمي پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي، افزود: بنابراين در دوره‌هاي اخير كه نيازهاي جامعه متنوع شده و مفسران ما نوعي گرايش اجتماعي پيدا كرده‌اند، تفسير اجتهادي و عقلي گسترش پيدا كرد و در كنار استفاده از روايات و لغت، استفاده از برداشت‌هاي عقلي، اجتماعي، سياسي و … نيز در تفاسير رواج يافت.

وي عنوان كرد: اين تطورات به سويي رفته كه در حال حاضر گرايش به سمت روشي در تفسير است كه از آن به عنوان تفسير جامع ياد مي‌كنند. در اين روش مفسر مي‌كوشد با استفاده از مجموعه‌اي از روش‌ها به استخراج همه مفاد و محتواي آيات پرداخته و به روشي اجتهادي، به شرح و توضيح آن‌ها بپردازد.

وي با بيان اين كه در همه اين مراحل تطور و تحول، مفسران خود را از ميراث روايي بي‌نياز نديده‌اند، خاطر نشان كرد: حتي در روش تفسيري جامع نيز كه مجموعه‌اي از روش‌هاست، روش تفسير روايي نقشي اساسي دارد و در هر دوره كساني كه تفسيرهاي گرانقدري نگاشته‌اند، از روايات تفسيري بهره فراوان برده‌اند. براي مثال علامه طباطبايي نيز كه بر تفسير قرآن به قرآن تأكيد دارد، در ذيل آيات و به تناسب، رواياتي را مطرح كرده است تا جايي كه از نظر بسياري از محققان، تفسيرهاي مرحوم علامه طباطبايي نيز در حقيقت با پيش فرض‌هاي روايي همراه است.

رئيس گروه علوم قرآني مركز فرهنگ و معارف قرآن با اشاره به اين كه تفسير روايي شاخه‌اي از تفسير نقلي است، بيان كرد: تفسير نقلي به دو تفسير روايي و قرآن به قرآن تقسيم مي‌شود؛ يعني گاه قرآن را به وسيله قرآن و گاه به وسيله روايات معتبري كه از پيامبر اكرم(ص) رسيده است، تفسير مي‌كنيم و هر چند مي‌توان در تفسير قرآن از روش عقلي نيز استفاده كرد، اما در بسياري از موارد بن‌بست‌هاي تفسير تنها از طريق روش تفسير روايي گشوده مي‌شود.

VN:F [1.9.13_1145]
Rating: 0.0/5 (0 votes cast)