ضرورت گزينش معياری پذيرفته شده برای رسم‌الخط قرآن کريم

در نشست تخصصی «بررسی معيار‌ها و ملاك‌های نگارش قرآن كريم» در مركز فرهنگ و معارف قرآن قم، متخصصان علوم قرآنی بر انتخاب و گزينش معياری مقبول در نگارش قرآن تأكيد كردند.

حجت‌الاسلام‌والمسلمين «سعيد همايون» كارشناس در حوزه نگارش و كتابت‌های قرآن در اين نشست با اشاره به تعدد نگارش‌های كنونی و اختلاف شديد در معيارها و ملاك‌های نگارشی و سجاوندی گفت: در راستای تسهيل قرائت قرآن و گسترش فرهنگ قرآنی، لازم است تا به نسل آينده آموزش درست روخوانی قرآن تعليم داده شود، از آن جايی كه در حال حاضر در وزارت آموزش و پرورش چهار و يا پنج گونه نگارش متفاوت و متضاد به دانش‌آموزان آموزش داده می‌شود، دانش‌آموزان گرفتار سردرگمی و شگفتی شده‌اند از اين‌رو لازم است تا كارشناسان و خبرگان فن كتابت و نگارش قرآن در جلسات و نشست‌های علمی به يك جمع‌بندی دست يابند و بر پايه معيارهای ثابت و درست و مقبول اقدام به نگارش و كتابت قرآن شود.

وی نگارش مصری را كه توسط عثمان طه به اوج خود رسيده و از نظر ادبی، فنی و زيبايی سرآمد نگارش و رعايت نكات ادبی و نگارشی و سجاوندی است به عنوان ميزان نگارشی پيشنهاد داده و افزود: برای رسيدن به يك معيار می‌توان اين نگارش را به‌عنوان نگارش پايه قلمداد كرد و در نهايت تلاش كرد تا كاستی‌های آن بر طرف شود.

وی تصريح كرد: آموزش غلط افزون بر هزينه مضاعف ياد دادن و از ياد دانش‌آموزان بيرون بردن، مشكلاتی را در گسترش فرهنگ قرآنی در جامعه ايرانی پديد آورده است، بنابراين ضروری است تا پيش از ايجاد مشكلات ذهنيتی در كودكان و نوجوانان، به معيار واحد و يگانه دست يافته و آن را سطح كشور اجباری و لازم‌الاجرا اعلام كنيم، ما نبايد كتابت را فارسی كنيم و از سجاوندی و مانند آن بكاهيم، اگر از همان آغاز به دانش‌آموز بر پايه كتابت و نگارش عثمان طه آموزش بدهيم مشكلی پديد نمی‌آيد و دانش‌آموز به آسانی ولی هر چند در مدت طولانی‌تری به روخوانی درست همراه با صحت قرائت و لحن دست می‌يابد.

حجت‌الاسلام‌والمسلمين «يعقوب جعفری‌نيا» يكی ديگر از استادان اين حوزه كه ساليانی است در تأليف و ترجمه كتابت و نگارش‌های قرآنی فعاليت دارد، با اشاره به مشكلات روخوانی كتابت عثمان طه گفت: اين كه نگارش عثمانی برای دانش‌آموزان ما مشكل‌آفرين است امری پذيرفته شده است اما اين‌كه راه حل چيست می‌بايست با دقت و تأمل جدی در اين مسأله راه حل يافت و نگارش معياری را انتخاب و دست كم در جامعه ايرانی برای خوانندگان فارسی زبان همگانی كرد، البته خوب است كه ما به خط معياری دست يابيم كه بتوان در جهان گسترش داد ولی اين‌گونه نيست كه اگر ما جهانی فكر نمی‌كنم ايرانی عمل نكنيم؛ در عربستان قرآن‌هايی چاپ و منتشر می‌شود كه ويژه مناطق مختلف جهان است، به خط پاكستانی نيز در عربستان قرآن چاپ می‌شود و كسی متهم به اين نمی‌شود كه مثلاً مصحف فاطمه چاپ شده است، اين اختلاف سجاوندی و نگارشی هميشه بوده است و تاريخ بر اين مسأله گواه است.

 وی در ادامه گفت: در نگارش قرآن نبايد كلماتی افزوده شود و نوع نگارش به گونه‌ای باشد كه به اصل واژگانی قرآن آسيب برساند ولی اين بدان معنا نيست كه ما سير تحول و تطور خط و نگارش را ناديده بگيريم و به توقيفی بودن خط اعتماد كنيم، خط و نگارش توقيفی نيست، در همين نسخه خطی عثمان طه تصرفاتی در خط و سجاوندی شده و حتی ايشان علايم ديگری را افزوده‌اند، بنابراين اگر سخن از توقيفی بودن است در برخی موارد است كه همگان بدان اذعان دارند و می‌كوشند تا به همان شكل نخستين حفظ شود ولی اين بدان معنا نيست كه ما خلاف ادبيات عربی نگارش كنيم و مثلا ظالمين را ظلمين و يا سليمان را سليمن با حذف الف بنويسيم، با اين همه ايجاد نگارش معياری امری پسنديده و لازم است.
 حجت‌الاسلام‌والمسلمين «سعيد بهمنی» مدير گروه علوم قرآنی مركز فرهنگ و معارف قرآن نيز در اين نشست با اشاره به پيشينه كتابت قرآن گفت: مصحف شريف از قديم مورد توجه همگان از فقهيان و غير ايشان بوده و هست زيرا قرآن سند اسلام، حقانيت و معجزه جاويدان پيامبر (ص) است، از اين‌رو رسم‌الخط و نگارش قرآن مورد توجه بوده است و همگان می‌كوشيدند تا به گونه‌ای بنگارند كه قرآن از تحريف و تصحيف در امان باشد، اين‌گونه است كه حتی در مواردی كه می‌دانند كه كتابت آن نادرست است مانند «بسطه» و «بصطه» و يا «اييد» و «ايد» و مواردی از اين دست كه مثلاً در فعل ماضی مفرد الف پس از واو اضافه شده كه علامت پس از جمع است؛ همه بيانگر اهتمام مسلمانان برای حفظ دستاورد و معجزه رسول‌الله (ص) بدون كم و زياد كردن در حروف و يا تصحيف آن است؛ از اين رو بر همان كتابت باقی ماندند و دست به غلط‌های املايی آن نبرده‌اند.
 وی با اشاره به نگارش‌های مصری، ايرانی، مغربی، تركی و هندی تصريح كرد: همه اين نگارش‌ها و نگارش‌هايی همچون نسخ و نستعليق و ثلث و طغرايی و مانند آن برای اين پديد آمده است كه سهولت در قرائت ايجاد شود، بنابراين نبايد در كتابت و نگارش قرآن اصل و هدف كه همان تسهيل در قرائت و تلاوت است ناديده گرفته شود از اين‌رو است كه بايد تسهيل را به‌عنوان معيار كلی و اصلی در همه كتابت‌های قرآنی در نظر داشت.
 بهمنی افزود: زيبايی، سهولت و تحفظ بر كلمات اصلی و دوری از تحريف و تصحيف هدف در انتخاب معيار است، اين‌ها مسايلی است كه در بحث نگارش قرآن مورد توجه همگان است؛ رسم‌الخط عثمان طه با همه زيبايی و پيشرفت‌هايی كه داشته است برای خواننده ايرانی دشوار است، اگر شورای انقلاب بخواهد در زمينه كتابت و رسم‌الخط قرآنی كاری كند و وارد اين ميدان شود می‌بايست مشكلات و موانع را بشناسد؛ لازم است كه به هر شكلی اين مشكل كنونی رفع شود و به نگارش و علايم و سجاوندی‌های قرآن توجه و ساماندهی شود؛ برای رسيدن به معيار می‌بايست بستر علمی برای پژوهشگران و اهل فن فراهم شود و ملاك‌ها و معيارها مورد ارزيابی قرار گيرد، در سال‌های اخير به جهاتی رسم عثمانی عثمان طه رايج شد و از سوی دولت و برخی نهادها پشتيبانی شد ولی با اين همه برخی از مشكلات و دشواری‌های قرائت آن سخن می‌گويند و بر اين باورند كه اين خط نه تنها روخوانی را تصحيح نكرده است بلكه غلط خوانی را دامن زده است.
 وی در ادامه گفت: بررسی ملاك‌ها وارزيابی چند و چون معيارهای ارزيابی امری مهم و ضروری است و می‌بايست در اين‌باره از سوی نهادهای علمی و پژوهشی برنامه‌ها و نشست‌های تخصصی برگزار شود.
 حجت‌الاسلام‌والمسلمين «علی خراسانی» مسؤول مركز فرهنگ و معارف قرآن بر اين باور است كه در نگارش و كتابت قرآن می‌بايست اصول مسلم و قطعی ادبيات عرب مورد توجه باشد و نمی‌توان طوری نگارش و يا سجاوندی كرد كه بر خلاف اصول ادبيات و قواعد عربی است.
 وی افزود: نمی‌بايست وقتی در ادبيات عربی التقای ساكنين جايز نيست اين عمل را در قرآن با سجاوندی غلط و يا غلط‌نگاری ايجاد كرد و يا ضمه را كه بر واو ثقيل است بر آن قرار داد.
 خراسانی تصريح كرد: تطابق ميان ادبيات عرب و قرار دادن سجاوندی‌ها و علايم بر روی حرف و كرسی خود امری اساسی است كه می‌بايست در نگارش مورد توجه قرار گيرد.
 حجت‌الاسلام‌والمسلمين «يوسفی مقدم» عضو و مدير گروه دايرة‌المعارف‌های مركز فرهنگ و معارف قرآن بر اين نكته تأكيد می‌كند كه توقيفی بودن رسم‌الخط به اين معنا نيست كه از تطور و تحول خط و نگارش غافل شد و از امكانات و فن‌آوری روز بهره نبرد، البته از آن جايی كه نگارش عثمان طه به اين مسايل توجه داشته و در حد كمالی به قواعد عربی و سجاوندی با حفظ عدم تحريف و تصحيف عمل كرده است می‌تواند افزون بر وحدت خطی موجبات وحدت عملی جهان اسلام را فراهم آورد و در همه جهان يك نوع نگارش قرآنی تعليم و آموزش داده شود تا هم قرائت آسان شود و هم لحن و اصول بيانی عرب و زيبايی نگارشی رعايت شود.
 سيد «محسن سادات فخر» عضو هيأت علمی مركز و مدير گروه مآخذشناسی علوم قرآنی نيز در اين نشست گفت: بحث زيباشناسی بحث منطقه‌ای است، هر كس بر پايه ذوق و سليقه امری را خوشايند می‌يابد و ديگری آن را زيبا نمی‌يابد ولی در همه حال يك نوع زيبايی بايد در نگارش خط ملاحظه شود، به نظر می‌رسد كه در مسأله نگارش قرآن می‌بايست افزون بر هماهنگی ميان خواندن و نوشتن تا جايی كه امكان دارد به نقش فن‌آوری روز توجه شود، بايد در نگارش قرآن بهره‌مندی از فن‌آوری روز مورد تأكيد قرار گيرد، آوانگاری و مسايل فنوتيك مسأله امروز جهان است كه می‌توان از آن برای نگارش قرآن بهره جست تا به هدف اصلی كه گسترش روخوانی و قرائت و فهم قرآن است، دست يافت.
VN:F [1.9.13_1145]
Rating: 0.0/5 (0 votes cast)