شهر پاک

قبلاً از او به عنوان «دوستی قرآنی‌انديش» ياد کرده‌ام و مطلبی با نام «ديدار دوستی قرآنی انديش» در باره‌ی او نوشته‌ام. يکی از دلايل محبوبيت وی تفکرات و ايده‌های قرآنی‌اش است. از اين رو، او را قرآنی‌انديش ناميده‌ام. گفته بودم که وی اطلاعات قرآنی خوبی دارد و خلاقيت قابل توجهی در برداشت از آيات و ايده‌پردازی در اين باره دارد. معمولاً برداشت‌ها و ايده‌هايش الهام‌بخش است و می‌تواند پژوهش‌های نوآمدی را در محيط‌های تحقيقاتی و آکادميک رقم بزند.

او اين بار مطالبی با الهام از تعبير «البلد الطيب» داشت. اين مطلب در توجهی که به يکی از آيات سوره‌ی أعراف پيدا کرده بود، در ذهنش شکل گرفته. آيه‌ چنين است: «وَ الْبَلَدُ الطَّيِّبُ يَخْرُجُ نَباتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَ الَّذي خَبُثَ لا يَخْرُجُ إِلاَّ نَكِداً كَذلِكَ نُصَرِّفُ الْآياتِ لِقَوْمٍ يَشْكُرُون» (أعراف/ 7، 58)؛ «زمين پاك گياهش به فرمان پروردگارش مى‌‏رويد و زمين ناپاك جز اندك و بى‌‏فايده بيرون نمى‌‏آورد، اينگونه آيات را براى سپاسگزاران گوناگون بيان مى‏‌كنيم».

مايل بودم مطالب او را ضبط کنم. مکرر از او خواسته‌ام مطالبش را بنويسند، ولی تا کنون چنين نکرده است. اميدوارم بتوانم او را به نوشتن ايده‌هايش ترغيب کنم.اکنون کوشش من آن است تا اندازه‌ای که مطالب بيان شده‌اش در ذهنم مانده ثبت کنم.

او اين آيه را برای مباحث تمدّن‌سازی و تفکّر در باره‌ی مؤلفه‌های تشکيل‌دهنده‌ی «شهر پاک» مطرح می‌کرد. می‌گفت: «بلد» در مقابل «باديه» است. بلد به شهر اطلاق می‌شود، در حالی که باديه به روستا گفته می‌شود. بنابراين سخن از شهر پاک است. قوام شهر به مردمان آن است و پاکی آن به معنی پاکی اهالی شهر است. شهری که رويش مستمر (استمرار از فعل مضارع قابل برداشت است) دارد، در حالی که شهر ناپاک جز رويشی اندک و بی‌فايده چيزی ندارد. از اين رو، رويش مستمرّ يکی از مؤلفه‌های شهر پاک است.

اين بحث مطرح شد که بلد را به معنی وجود پاک نيز دانسته‌اند که از آن گفتار و رفتار شايسته صادر می‌شود. توضيحش اين بود که معنی ظاهري آيه دلالت بر شهر پاک دارد و اگر بر وجود پاک انسان اطلاق شود از باب معنی باطن است. پرسشی که برای تفکر، پژوهش و تحقيق بيشتر مطرح می‌کرد اين بود که: «مؤلفه‌های شهر پاک کدامند؟» به ديگر سخن شهر پاک چه مشخصاتی دارد؟

او به درستی به نکته‌ی علمی و مهمی توجه پيدا کرده بود، زيرا پاسخ به اين پرسش می‌تواند در مطالعات مربوط به تمدن ايرانی ـ اسلامی مفيد و مؤثر باشد. تمدنی که مبانی و پايه‌های نظری آن بر آموزه‌های وحيانی برآمده از قرآن کريم و سنّت معصومان استوار خواهد بود. همچنين پژوهش در باره‌ی مؤلفه‌های شهر پاک می‌تواند زمينه‌های مدل‌سازی در اين باره را فراهم کند.

در نظر وی «ولايت» يکی از مؤلفه‌های اساسی شهر پاک است. در حقيقت هماهنگی و انسجام شهر بر اساس ولايت‌مدای شهروندان سامان می‌يابد. چنانکه تاريخ‌نگاری قرآن کريم پيامبرمحور است. گويی خدای تعالی تاريخ و مدنيّت را بر محور پيامبران تدوين کرده است.

 

مطالب مرتبط:

ديدار دوستی قرآنی انديش

VN:F [1.9.13_1145]
Rating: 0.0/5 (0 votes cast)