بررسی پايان‌نامه «نسبت تاريخ‌مندی و جاودانگی قرآن»

از سوی حجت‌الاسلام يوسفی مقدم رئيس مرکز فرهنگ و معارف قرآن بررسی پايان‌نامه «نسبت تاريخ‌مندی و جاودانگی قرآن» به حجت‌الاسلام بهمنی مدير گروه علوم قرآنی مرکز سپرده شد. مؤلف اين پايان‌نامه حجت الاسلام رضا رمضانی و استاد راهنمای آن حجت الاسلام سيدمحمدعلی ايازی است.

متن پايان‌نامه در چهار فصل به شرح ذيل سامان داده شده است:

فصل اول : کليات (در اين فصل مفهوم، اهميت، فلسفه، تأثير تاريخمندی در آيات و روايات و جايگاه آن در ديگر علوم بحث شده)

فصل دوم: مبانی و ابعاد تاريخمندی قرآن (تدريجی بودن نزول قرآن، مراعات اصول محاوره‌ی عرفی در زبان، عقل و آيات قرآن عنوان‌هايی است که ذيل مبانی تاريخمندی قرآن بررسی شده است. عنوان‌های فرعی مطرح شده ذيل عنوان «ابعاد تاريخمندی قرآن»  عبارتند از: تاريخمندی در بعد گرايشها و باورهای مذهبی، پژوهشی در آيين‌های مذهبی عصر نزول قرآن، آيين آبراهيم (ع)، يهود، مسيحيت، تاريخمندی در بعد فرهنگ، محاوره‌های عصر نزول قرآن، تاريخمندی در بعد فرهنگ جاهلی، تاريخمندی در آيات مرتبط با اسباب نزول، آيه ظهار، آيه لعان، تاريخمندی در آيات مرتبط با ناسخ و منسوخ، تاريخمندی در احکام منطقه‌ای و تاريخی، تاريخمندی در آيات مکی و مدنی)

فصل سوم: جاودانگی قرآن (فطری بودن آموزه‌های قرآن، خاتميت شريعت، جامعيت قرآن، نبودن اختلاف و تناقض در بين آيات قرآن، معرفت بخشی قرآن، کلان‌نگری قرآن و تکيه بر نيازهای اساسی، الهی بودن قرآن با الفاظ بشری (اعجاز قرآن) و ژرفايی قرآن مباحثی است که در اين فصل به آن پرداخته شده است)

فصل چهارم: نسبت تاريخمندی و جاودانگی قرآن (در اين فصل هشت عنوان فرعی وجود دارد که برخی عنوان‌ها خود دارای عنوان‌های فرعی ديگريند: 1ـ نگاه جامع به قرآن کريم، 2 ـ وجود زمينه‌های ثابت و متغير در قرآن، 3ـ اجتهاد در فهم نصوص، 4ـ کشف ملاک احکام : نظرداشتن به مجموع شريعت، توجه به اهداف نص، زمينه اجتماعی نص:  روشهای عقلايی در فهم متن، روشهايی که اهل بيت خود به آن روی آورده‌اند، قيود و حالات احکام، روش برخورد قرآن در بطان علل و ملاکات، 5ـ امتيازات قوه حاکمه اسلامی: منطقة الفراغ، حکم حکومتی، 6ـ پيوند جاودانه قرآن با عترت، 7ـ پاسخ به شبهات مرتبط با تاريخمندی قرآن، 8ـ منشأ شبهات)

مطالب پايان‌نامه به سه عنوان «نتيجه‌گيری» «پيشنهادها» و «منابع» در 186 صفحه به پايان می‌رسد.

مدير گروه علوم قرآنی به منظور تسريع در بررسی از مؤلف خواست ويژگی‌های پژوهش خود را در مقايسه با پژوهش‌های مشابه اعلام کند. آقای رمضانی نيز مطالب مورد نظر را طی يادداشتی به شرح ذيل ارائه کرد:

رساله به دوازده مبحث اصلی پرداخته که عبارتند از:

1ـ مفهوم تاريخمندی؛

2ـ مبانی تاريخمندی؛

3ـ تأثير تاريخمندی در فهم روايات و تفسير قرآن؛

4ـ تاريخچه بحث تاريخمندی؛ 5ـ تاريخمندی در بعد گرايش‌ها و باورهای مذهبی؛

6ـ تکيه کردن بر اين مطلب که تنها شيوه فهم قرآن، شيوه‌ی فهم تحليل لغوی نيست؛ بلکه قرآن کريم وسيع‌تر و فراتر از آن است که تنها نثر ادبی باشد و در ضمن اين مطالب نظرات دکتر نصر حامد ابوزيد مورد نقد قرار گرفته است.

7ـ تأکيد بر ژرفايی قرآن و دارای بطن بودن؛

8ـ تأکيد بر بهترين بودن زبان عربی به علت دامنه گسترده و وسيع آن؛

9ـ پاسخ به شبهات تاريخمندی؛

10ـ برخلاف کتاب قرآن و فرهنگ زمانه که از راه يافتن تسامح فراوان در قرآن در بحث زبان قرآن تأکيد می‌کند، در اين پايان‌نامه سعی شده زبان قرآن را زبان مخصوص به خود بداند و بر حق بودن قرآن و راه‌نيافتن باطل به آن تأکيد کند؛

11ـ در بحث جامعيت قرآن در اين پايان‌نامه (ص 99 و 102) نظريه‌ی حداکثری را قبول کرده و در پاسخ به اين پرسش که : اگر قرآن حاوی همه علوم باشد و ما نتوانيم به اين علوم دسترسی پيدا کنيم، آنگاه اين کتاب چه ثمره‌ای خواهد داشت؟ اين‌گونه پاسخ داده‌شده که: اين محدوديت و نقص جزء ذاتيات علوم بشری است. همان‌گونه که در ديگر علوم مانند علوم طبيعی نيز چنين محدوديت‌هايی وجود دارد.

12ـ تفاوت کلی اين پايان‌نامه با کتاب قرآن و فرهنگ زمانه آن است که مبحث تاريخمندی بحثی عام‌تر از فرهنگ زمانه است؛ هرچند که بحث فرهنگ زمانه نيز جزء مباحث تاريخمندی قرار دارد. از اين رو، مباحث تاريخمندی يعنی مفهوم، مبانی و ابعاد تاريخمندی در بحث قرآن و فرهنگ زمانه نيامده است. هدف اصلی از اين مجموعه آن است که جاودانگی قرآن کريم را اثبات کنيم، نه تاريخمندی به مفهوم راه‌يافتن فرهنگ زمانه در قرآن. به همين دليل، اگر درجايي از اين پايان‌نامه مطالب به گونه‌ای که نتواند اين هدف را تأمين کند، لازم است تغيير داده شود.

مؤلف پايان‌نامه نسبت تاريخ‌مندی و جاودانگی قرآن با جمله اخير خود، نسبت به پذيرش پيشنهادها برای تأمين هرچه بيش‌تر هدف فوق اعلام آمادگی کرده است.

VN:F [1.9.13_1145]
Rating: 0.0/5 (0 votes cast)