بهمنی (دبیرپایگاه)
از سوی حجتالاسلام یوسفی مقدم رئیس مرکز فرهنگ و معارف قرآن بررسی پایاننامه «نسبت تاریخمندی و جاودانگی قرآن» به حجتالاسلام بهمنی مدیر گروه علوم قرآنی مرکز سپرده شد. مؤلف این پایاننامه حجت الاسلام رضا رمضانی و استاد راهنمای آن حجت الاسلام سیدمحمدعلی ایازی است.
متن پایاننامه در چهار فصل به شرح ذیل سامان داده شده است:
فصل اول : کلیات (در این فصل مفهوم، اهمیت، فلسفه، تأثیر تاریخمندی در آیات و روایات و جایگاه آن در دیگر علوم بحث شده)
فصل دوم: مبانی و ابعاد تاریخمندی قرآن (تدریجی بودن نزول قرآن، مراعات اصول محاورهی عرفی در زبان، عقل و آیات قرآن عنوانهایی است که ذیل مبانی تاریخمندی قرآن بررسی شده است. عنوانهای فرعی مطرح شده ذیل عنوان «ابعاد تاریخمندی قرآن» عبارتند از: تاریخمندی در بعد گرایشها و باورهای مذهبی، پژوهشی در آیینهای مذهبی عصر نزول قرآن، آیین آبراهیم (ع)، یهود، مسیحیت، تاریخمندی در بعد فرهنگ، محاورههای عصر نزول قرآن، تاریخمندی در بعد فرهنگ جاهلی، تاریخمندی در آیات مرتبط با اسباب نزول، آیه ظهار، آیه لعان، تاریخمندی در آیات مرتبط با ناسخ و منسوخ، تاریخمندی در احکام منطقهای و تاریخی، تاریخمندی در آیات مکی و مدنی)
فصل سوم: جاودانگی قرآن (فطری بودن آموزههای قرآن، خاتمیت شریعت، جامعیت قرآن، نبودن اختلاف و تناقض در بین آیات قرآن، معرفت بخشی قرآن، کلاننگری قرآن و تکیه بر نیازهای اساسی، الهی بودن قرآن با الفاظ بشری (اعجاز قرآن) و ژرفایی قرآن مباحثی است که در این فصل به آن پرداخته شده است)
فصل چهارم: نسبت تاریخمندی و جاودانگی قرآن (در این فصل هشت عنوان فرعی وجود دارد که برخی عنوانها خود دارای عنوانهای فرعی دیگریند: ۱ـ نگاه جامع به قرآن کریم، ۲ ـ وجود زمینههای ثابت و متغیر در قرآن، ۳ـ اجتهاد در فهم نصوص، ۴ـ کشف ملاک احکام : نظرداشتن به مجموع شریعت، توجه به اهداف نص، زمینه اجتماعی نص: روشهای عقلایی در فهم متن، روشهایی که اهل بیت خود به آن روی آوردهاند، قیود و حالات احکام، روش برخورد قرآن در بطان علل و ملاکات، ۵ـ امتیازات قوه حاکمه اسلامی: منطقة الفراغ، حکم حکومتی، ۶ـ پیوند جاودانه قرآن با عترت، ۷ـ پاسخ به شبهات مرتبط با تاریخمندی قرآن، ۸ـ منشأ شبهات)
مطالب پایاننامه به سه عنوان «نتیجهگیری» «پیشنهادها» و «منابع» در ۱۸۶ صفحه به پایان میرسد.
مدیر گروه علوم قرآنی به منظور تسریع در بررسی از مؤلف خواست ویژگیهای پژوهش خود را در مقایسه با پژوهشهای مشابه اعلام کند. آقای رمضانی نیز مطالب مورد نظر را طی یادداشتی به شرح ذیل ارائه کرد:
رساله به دوازده مبحث اصلی پرداخته که عبارتند از:
۱ـ مفهوم تاریخمندی؛
۲ـ مبانی تاریخمندی؛
۳ـ تأثیر تاریخمندی در فهم روایات و تفسیر قرآن؛
۴ـ تاریخچه بحث تاریخمندی؛ ۵ـ تاریخمندی در بعد گرایشها و باورهای مذهبی؛
۶ـ تکیه کردن بر این مطلب که تنها شیوه فهم قرآن، شیوهی فهم تحلیل لغوی نیست؛ بلکه قرآن کریم وسیعتر و فراتر از آن است که تنها نثر ادبی باشد و در ضمن این مطالب نظرات دکتر نصر حامد ابوزید مورد نقد قرار گرفته است.
۷ـ تأکید بر ژرفایی قرآن و دارای بطن بودن؛
۸ـ تأکید بر بهترین بودن زبان عربی به علت دامنه گسترده و وسیع آن؛
۹ـ پاسخ به شبهات تاریخمندی؛
۱۰ـ برخلاف کتاب قرآن و فرهنگ زمانه که از راه یافتن تسامح فراوان در قرآن در بحث زبان قرآن تأکید میکند، در این پایاننامه سعی شده زبان قرآن را زبان مخصوص به خود بداند و بر حق بودن قرآن و راهنیافتن باطل به آن تأکید کند؛
۱۱ـ در بحث جامعیت قرآن در این پایاننامه (ص ۹۹ و ۱۰۲) نظریهی حداکثری را قبول کرده و در پاسخ به این پرسش که : اگر قرآن حاوی همه علوم باشد و ما نتوانیم به این علوم دسترسی پیدا کنیم، آنگاه این کتاب چه ثمرهای خواهد داشت؟ اینگونه پاسخ دادهشده که: این محدودیت و نقص جزء ذاتیات علوم بشری است. همانگونه که در دیگر علوم مانند علوم طبیعی نیز چنین محدودیتهایی وجود دارد.
۱۲ـ تفاوت کلی این پایاننامه با کتاب قرآن و فرهنگ زمانه آن است که مبحث تاریخمندی بحثی عامتر از فرهنگ زمانه است؛ هرچند که بحث فرهنگ زمانه نیز جزء مباحث تاریخمندی قرار دارد. از این رو، مباحث تاریخمندی یعنی مفهوم، مبانی و ابعاد تاریخمندی در بحث قرآن و فرهنگ زمانه نیامده است. هدف اصلی از این مجموعه آن است که جاودانگی قرآن کریم را اثبات کنیم، نه تاریخمندی به مفهوم راهیافتن فرهنگ زمانه در قرآن. به همین دلیل، اگر درجایی از این پایاننامه مطالب به گونهای که نتواند این هدف را تأمین کند، لازم است تغییر داده شود.
مؤلف پایاننامه نسبت تاریخمندی و جاودانگی قرآن با جمله اخیر خود، نسبت به پذیرش پیشنهادها برای تأمین هرچه بیشتر هدف فوق اعلام آمادگی کرده است.
 |
آخرین نظرات